به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز، سالانه ۱۵ هزار نفر دانشآموخته مقطع دکتری فارغالتحصیل میشوند و اولین دغدغه آنها یافتن شغل است. با توجه به محدودیت در جذب اعضای هیئت علمی چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی، لازم است راهکار مناسبی برای بکارگیری این افراد در جامعه اتخاذ شود.
مهدی ابطحی سرپرست معاونت پژوهشی وزارت علوم در این زمینه معتقد است که فارغالتحصیلان دکتری در ایران از قابلیتهای بسیار خوبی برخوردارند؛ اما فضای آموزشی کشور توان جذب این افراد را ندارد. چرا که بیشتر از نیاز جامعه، صندلی آموزشی وجود دارد.
از این رو، ابطحی تاکید میکند که به نظر من، راهکار این است که فارغالتحصیلان دکتری به صورت پسادکتری وارد فضای علمی شوند. وقتی این افراد به صورت پسادکتری وارد پژوهش میشوند، فرصت کافی دارند که بتوانند رزومههای قویتری داشته باشند.
دوره پسادکتری به عنوان شغل حرفه ای کوتاه مدت برای مقطع زمانی میان دانش آموختگی و یافتن شغل طراحی شده است و در کشورهای مختلف از دوره پسادکتری در راستای مأموریت های دانشگاه توانمندسازی دانش آموختگان و حل مسائل کشور استفاده می شود.
در این راستا، قانون برنامه هفتم پیشرفت، دانشگاهها و مؤسسات آموزشی و پژوهشی را موظف کرد که حداقل ۲۰ درصد پژوهشگران پسادکتری خود را به دوره های کاربردی، صنعتی و فناورانه تقاضا محور اختصاص دهند.
استقبال کم از دورههای پسادکتری
با وجود این که «آیین نامه جذب و به کارگیری محققان پسادکتری» در سال ۱۴۰۱ از سوی وزارت علوم تصویب شد؛ همچنان با چالشهایی در حوزه اجرا مواجه است. برای مثال با وجود اهمیت این دورهها، دانشآموختگان دوره دکتری استقبال کمی از آن داشتند. بر اساس داده های موجود در سال ۱۴۰۲ تعداد ۷۰۶ نفر و سال ۱۴۰۳ تعداد ۸۱۸ نفر به عنوان پژوهشگر پسادکتری در دانشگاههای مختلف کشور جذب شدند. این اعداد نشان میدهد که فقط ۵ درصد فارغالتحصیلان دکتری در دورههای پسادکتری جذب میشوند.
علاوه بر استقبال کم دانش آموختگان دکتری از دوره پسادکتری مسئله توزیع پژوهشگران پسادکتری نیز از اهمیت خاصی برخوردار است، زیرا در حال حاضر افراد بیشتر در دوره های پسادکتری غیرتقاضامحور شرکت می کنند. در سال ۱۴۰۱ از میان ۸۷۹ نفری که وارد دوره پسادکتری شدند، ۳۵۹ نفر در گروه های علوم پایه ۲۶۹ نفر در گروه های فنی و مهندسی و ۱۴۶ نفر در گروه های علوم انسانی در گروه کشاورزی و منابع طبیعی ۹۰ نفر و در گروه های هنر و معماری و دامپزشکی به ترتیب ۹ و ۶ نفر شرکت کردند.
نمودار زیر آمار پژوهشگران پسادکتری در ایران از سال ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳ را نشان میدهد؛
بر اساس نمودار فوق، در سال ۱۴۰۱ که از لحاظ کمی بیشترین تعداد پژوهشگر پسادکتری گزارش شده است تنها ۸۶۹ نفر به عنوان پژوهشگر پسادکتری جذب شد. این در حالی است که در همین سال سال تحصیلی (۱۴۰۱ - ۱۴۰۰) دانش آموختگان دکتری ۱۵۴۰۹ نفر بودند.
همچنین با وجود اجرای طرح جذب پژوهشگران پسادکتری از سال ۱۴۰۱، تعداد پژوهشگران نه تنها افزایش نیافته، بلکه در ۳ سال گذشته سیر نزولی هم داشته است. به طور کلی، در ۱۰ سال گذشته تعداد پژوهشگران پسادکتری در کشور افزایش یافته است، اما هنوز نسبت به سایر کشورها و ظرفیتهای موجود کشور به خصوص تعداد دانشآموختگان مقطع دکتری و تعداد اعضای هیئت علمی کشور این تعداد پژوهشگر پسادکتری ناچیز است.
جذب پژوهشگران پسادکتری با چالشهایی از جمله کمبود بودجه طرح جذب پژوهشگران پسادکتری مواجه است. مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی به بررسی چالشهای اجرایی دوره پسادکتری در کشور پرداخته است. در این گزارش آمده است که ابهام در خصوص متولی دوره های پسادکتری، امتیاز نداشتن میزبانی دوره پسادکتری در آیین نامه ارتقای مرتبه، فقدان نظارت کافی بر اساتید میزبان دوره پسادکتری و نگاه کارمندی و اداری به پژوهشگران پسادکتری از جمله مواردی هستند که اجرای این طرح را با چالش مواجه کردهاند.
دورههای پسادکتری متولی مشخصی ندارند
در توضیح این موارد تاکید شده است که در سطح دانشگاهها با اینکه معاونت پژوهشی به عنوان متولی این دوره معرفی میشود؛ اما در نظامهای ارزیابی مانند (ISC) دوره پسادکتری از امتیازات معاونت آموزشی لحاظ میشود. در سطوح بالاتر نیز متولی اصلی این دوره مشخص نیست و هر کدام از بخشهای دبیرخانه شورای عتف معاونت پژوهشی وزارت علوم تحقیقات و فناوری به طور خاص دفتر ارتباط با صنعت و جامعه در این دوره ایفای نقش میکنند. همچنین نهادهای حامی مختلفی مانند دفتر ارتباط با صنعت و جامعه وزارت عتف، صندوق عتف، صندوق نوآوری و شکوفایی دانشگاهها، بنیاد ملی علم و نخبگان برای دوره پسادکتری وجود دارد که گاهی میان آنها ناهماهنگیهایی در مسائل اداری پذیرش پرداخت حقوق بیمه و ... وجود دارد که بر روی کیفیت دوره پسادکتری تأثیر میگذارد.
امتیاز نداشتن میزبانی دوره پسادکتری در آیین نامه ارتقای مرتبه هم یکی دیگر از چالشهای این دوره است. در حال حاضر امتیازی برای اساتید راهنمای اساتید میزبان دورههای پسادکتری در آیین نامههای ارتقای مرتبه و ترفیع سالانه اعضای هیئت علمی لحاظ نمیشود و همین امر به کاهش انگیزه و استقبال آنان از پذیرش پژوهشگر پسادکتری منجر شده است. همچنین فقدان نظارت کافی بر اساتید میزبان دوره پسادکتری چالشبرانگیز است. در حال حاضر تمامی اعضای هیئت علمی با مرتبه دانشیار و استاد بدون هیچ گونه محدودیتی میتوانند نسبت به پذیرش پژوهشگر پسادکتری اقدام کنند و نظارت و ارزیابی خاصی از نحوه عملکرد آنان در طول دوره پسادکتری انجام نمیشود. این امر باعث شده گاهی اساتید میزبان دوره پسادکتری در ایفای تعهدات حرفهای خود کوتاهی کنند.
نگاه کارمندی و اداری به پژوهشگران پسادکتری هم از جمله مواردی است که مانع کارآمدی این دوره میشود. با وجود اینکه پژوهشگری یک شغل حرفهای محسوب میشود، اما در برخی دانشگاهها و دستگاههای کشور به پژوهشگران پسادکتری مانند کارمند نگریسته میشوند که در تمامی ساعات اداری طول هفته باید در دانشگاه و دستگاه حضور داشته باشند. مطابق با بند ج ماده (۶) آییننامه جذب و به کارگیری محققان پسادکتری پژوهشگران ملزم هستند که به صورت تمام وقت در مؤسسه مرکز فناوری و واحد صنعتی دستگاه به کارگیرنده حضور داشته باشند و همین مصوبه زمینه بروز چنین مشکلی را فراهم کرده است.
ابطحی در این زمینه به ایسکانیوز گفت که استخدام پژوهشگران نیروهای خلاق فضای علمی را مستهلک میکند. بهترین روش این است که ظرفیت بالایی پسادکتری وارد حیطه پژوهش شوند و بر اساس پروژهها همکاری کنند. همچنین در ادامه در ساختارهای اجرایی به صورت پژوهشگر کار خود را ادامه دهند.
در پایان، به نظر میرسد که در نظر گرفتن امتیاز برای ارتقای مرتبه و ترفیع پایه اساتید میزبان دوره پسادکتری برای ترغیب اساتید دانشگاه به میزبانی دوره پسادکتری میتواند در ترویج این طرح موثر باشد. به طور مشخص یک بند با عنوان میزبانی از دورههای پسادکتری صنعتی کاربردی و فناورانه به پیش نویس آیین نامه ارتقای مرتبه اعضای هیئت علمی دانشگاهها و مؤسسههای آموزش عالی و پژوهشی کشور اضافه شود.
همچنین اساتید میزبان دوره پسادکتری برای ارتقای کیفیت دوره پسادکتری به صورت دورهای ارزیابی شوند. بنابراین پذیرش هر نوع پژوهشگر پسادکتری جدید برای هر یک از اساتید منوط به داشتن عملکرد موفق در این زمینه است.
انتهای پیام/
نظر شما