رسم تیراندازی در آیینهای شادی و عزا، از عروسی و تولد گرفته تا استقبال از زائران یا بازگشت موفقیتآمیز یک فرزند به خانه یا فوت عزیزان، پیشینهای دیرینه در برخی مناطق کهگیلویه و بویراحمد دارد. در گذشته، سلاح نشانه مردانگی و قدرت قبیلهای به شمار میرفت؛ صدای شلیک در آسمان نشانه شور و وحدت بود. اما این رسم کهن، امروزه در سایه جامعه مدرن و سلاحهای پرقدرت امروزی، به منبع ناامنی بدل شده است.
با گذر زمان، «گلوله های شادی» بیش از آنکه نوای سرور باشند، صدای حادثه شدهاند. هر چند ماه خبر زخمی شدن یا مرگ فردی در اثر گلوله سرگردان، دل خانواده ها را میلرزاند. در بسیاری از مراسم، شادی چند لحظهای یکی، با اندوهِ جاودانه دیگری همراه میشود.
لیلا مردانی، دکترای علوم اجتماعی و پژوهشگر رفتارهای فرهنگی در گفتوگو اختصاصی با خبرنگار استانی ایسکانیوز از کهگیلویه و بویراحمد با نگاه دقیقتر به ریشهها و پیامدهای این پدیده افزود: تیراندازی در مراسم شادی در استان ما ریشه در نوعی احساس تعلق و ابراز هیجان جمعی دارد. در گذشته، سلاح نشانه قدرت، شجاعت و حتی منزلت اجتماعی بود؛ کسی که در مراسم تیر میانداخت، صاحب نفوذ و احترام به حساب میآمد. آن زمان خشاب ها پر از شور زندگی بودند، نه از گلولههایی که امروز میتوانند جان بگیرند.
وی افزود: اگر بخواهیم منصف باشیم، این رسم را نمیتوان صرفاً به عنوان رفتاری خشونتآمیز دید. باید آن را در بستر تاریخیاش فهمید؛ در جوامع کوچک و طایفهای، تیراندازی نشانه هماهنگی، شادی جمعی و نوعی اعلام پیوستگی بود. اما جامعه امروز همان جامعه گذشته نیست. اکنون ما با شهرنشینی، تغییر ارزشها و افزایش سطح سواد در نتیجه این رفتار دیگر معنای مثبت پیشین را ندارد.
وی اشاره کرد: فاجعه آنجا است که گلولهای که برای شادی رها میشود، اغلب باز نمیگردد تا خندهای بیاورد؛ بلکه مرگی ناخواسته خلق میکند. ما با نسلی روبهرو هستیم که باید یاد بگیرد ابراز احساسات جمعی را در قالبهای ایمنتر و معقولتر بروز دهد.
وی درباره چرایی تداوم این رفتار با وجود آموزش و هشدارهای فراوان گفت: «رفتارهای فرهنگی با دستور و قانون از بین نمیروند؛ باید جایگزین پیدا کنند. اگر کسی احساس غرور و هیجان را از او میگیری، باید راهی برای بیانش بدهی؛ مثلاً از طریق موسیقی محلی، بازیهای بومی، یا آیین های مدرن با همان حس جمعی اما بدون خطر. هر جا این جایگزین فرهنگی طراحی نشود، رفتار قدیمی به حیات خود ادامه میدهد.»
وی گفت: نکته مهم، مشارکت خود مردم در تغییر است. در کهگیلویه و بویراحمد، ریشسفیدان، بزرگان طوایف و زنان اثرگذار میتوانند نقش کلیدی داشته باشند. اگر آنها به عنوان الگو در مراسم تیراندازی نکنند و این پیام را منتقل کنند که ارزش جان بالاتر از نمایش قدرت است، جامعه به مرور تغییر میکند.
وی در پایان گفت: هیچ فرهنگی با تغییر نابود نمیشود، بلکه پویا میگردد. ممنوع کردن تیراندازی به معنای قطع سنت نیست، بلکه تلاشی برای همزیستی سنت و امنیت است. امروز وقت آن است که شادیها را بیصدا اما بیخطر جشن بگیریم. شادیای که گلوله نمیخواهد تا معنا پیدا کند.
خبرنگار: سعیده صداقتنژاد
انتهای خبر/
نظر شما