شهادت حضرت امام جعفر صادق (علیهالسلام) در سال ۱۴۸ هجری قمری، نهتنها یک واقعه تاریخی، بلکه درسی جاودان برای تمام نسلها است. در شرایطی که امروز ملت ایران در برابر فشارهای حداکثری، تحریمهای ظالمانه و تهدیدات مستمر دشمنان قرار دارد، بازخوانی سیره آن امام همام بیش از هر زمان دیگری ضرورت مییابد.
امام صادق (ع) در دورانی که حاکمان جائِر، علم را ابزار قدرت خود ساخته بودند و دانش را در انحصار خود گرفته بودند؛ دانش را به میان تودههای مردم آوردند. ایشان مدرسهای بنیان نهادند که بعدها به «مکتب جعفری» شهرت یافت و شاگردانی از سراسر جهان اسلام در آن حضور یافتند.
این مکتب، نه یک مدرسه بلکه نهضتی علمی بود که ریشههای آن تا امروز ادامه دارد و میلیونها نفر در سراسر جهان از آموزههای آن بهره میبرند. امروز، جمهوری اسلامی ایران با وجود تمام تحریمهای یکجانبه و غیرقانونی، در حوزههای هستهای، پزشکی، هوافضا، فناوری نانو، صنایع دفاعی و فناوریهای نوین به دستاوردهای بزرگی دست یافته است. این پیشرفتها در حالی صورت میگیرد که دشمنان با تمام توان تلاش دارند تا ملت ایران را از دسترسی به دانش و فناوری محروم کنند. این همان مسیری است که امام صادق (ع) ترسیم کردند: راه مقاومت از طریق علم و پیشرفت در سایه ایمان و تلاش به دست می آید. تاریخ بشریت بارها و بارها ثابت کرده است که ملتهایی که بر علم تکیه میزنند، هرگز زیر بار سلطه نخواهند رفت.
امام صادق (ع) این حقیقت را بهتر از هر کسی درک کرده بودند. ایشان در دوران حکومت بنیعباس که علم به ابزاری برای کنترل مردم تبدیل شده بود، دانش را از انحصار دربار خارج کردند و در اختیار عموم مردم قرار دادند. حوزههای علمیه شیعه در طول قرنها، ادامهدهنده همین مسیر بودهاند و امروز نیز دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی جمهوری اسلامی ایران، نمونه بارز این میراث علمی هستند. نکته قابل تأمل این است که دشمنان ملت ایران، دقیقاً همان تاکتیک حکومتهای جائِر تاریخ را به کار میبرند: محروم کردن ملتها از علم. اما ملتی که علم را در دل خود کاشته باشد، هرگز از این محرومیت نخواهد ترسید. امام صادق (ع) به ما آموخت که علم، تنها راه رهایی ملتهاست و این درس، امروز بیش از هر زمان دیگری روشن و واضح است. دوران امامت امام صادق (ع) مصادف با دوران سخت و تاریک بنیالعباس بود. توطئه، ترور شخصیت، زندان، شکنجه و ترور فیزیکی، ابزارهای حکومت وقت علیه پیروان اهلبیت (ع) بود.
منصور دوانیقی، بنیانگذار حکومت عباسی، بارها تلاش کرد امام صادق (ع) را به قتل برساند یا از میدان به در کند. اما آن حضرت با صبر استراتژیک و بدون آنکه ذرهای از اصول و ارزشهای خود کوتاه بیایند، نهضت علمی و فرهنگی خود را ادامه دادند. امروز نیز ملت ایران با همین روحیه استقامت، در برابر فشارهای اقتصادی، تهدیدات سیاسی، جنگ روانی و تبلیغاتی دشمنان ایستاده است. تحریمهای ظالمانهای که با هدف فشار بر مردم عادی طراحی شدهاند، نتیجهای جز تقویت روحیه مقاومت در ملت ایران نداشتهاند. این ملت، بارها ثابت کرده است که اجازه نخواهد داد دشمنان به اهداف خود برسند و در برابر هر فشاری، محکمتر از قبل سرپا خواهد ایستاد. یکی از بزرگترین درسهای امام صادق (ع)، موضوع وحدت بود. ایشان پیروان مذاهب مختلف اسلامی را دور خود جمع میکردند و با احترام متقابل و گفتوگوی علمی، پلهای دوستی و تفاهم میساختند. مدرسه جعفری، پذیرای شیعه و سنی، عرب و عجم، عالم و عامی بود و همین موضوع، قدرت و عمق این مکتب را دوچندان میکرد. این درس بزرگ در شرایط فعلی که دشمنان با تمام توان تلاش میکنند با ایجاد تفرقه میان مسلمانان، اختلافافکنی قومی و مذهبی و دامن زدن به اختلافات داخلی، به اهداف خود دست یابند، بسیار حائز اهمیت است. وحدت ملی، مهمترین سرمایه ملت ایران در برابر تهدیدات خارجی است و هرگز نباید اجازه داد دشمنان با جنگ روانی و رسانهای، این وحدت را خدشهدار کنند.
امام صادق (ع) هرگز با ظلم کنار نیامدند. ایشان در عین حفظ جان و هویت تشیع، مبارزهای هوشمندانه و مداوم علیه ظلم و ستم انجام دادند. این مبارزه نه با شمشیر بود و نه با جنگ مستقیم، بلکه با ابزارهایی مانند علم، فرهنگ، تربیت نسل و ایجاد نهضتهای فکری صورت گرفت. این رویکرد، الگویی عملی برای ملتهاست: مقاومت به معنای جنگ تمامعیار نیست، بلکه ایستادگی هوشمندانه در تمام عرصههاست. امروز نیز ملت ایران در برابر ظلم و ستم نظام سلطه ایستاده است. ایستادگی در برابر زیادهخواهیهای آمریکا، دفاع از حقوق ملت فلسطین و ملتهای مظلوم منطقه؛ همگی ادامه همان مسیری است که امام صادق (ع) ترسیم کردند.
میراث امام صادق (ع) تنها به مسائل اعتقادی محدود نمیشود. ایشان در حوزههای فقه، اخلاق، طب، ریاضیات، فلسفه و علوم انسانی آثار ماندگاری از خود بر جای گذاشتند. بسیاری از دانشمندان بزرگ جهان اسلام، شاگردان مستقیم یا غیرمستقیم آن حضرت بودند. این میراث علمی، تا امروز ادامه دارد و حوزههای علمیه شیعه در سراسر جهان، ادامهدهنده این سنت علمی هستند. در آستانه سالگرد شهادت امام جعفر صادق (ع)، باید به خاطر بسپاریم علمآموزی، تنها راه پیشرفت و خودکفایی است و ملتی که علم دارد، هرگز زیر بار سلطه نخواهد رفت، استقامت؛ رمز پیروزی نهایی ملتهاست و در سایه استقامت است که پیروزیهای بزرگ شکل میگیرد و وحدت، قویترین سپر دفاعی در برابر دشمنان است و هرگز نباید اجازه داد اختلافات داخلی، قدرت ملی را تضعیف کند و باید بدانیم مبارزه با ظلم، وظیفهای جاودانه و الهی است و ملت ایران در این مسیر، پیشتاز بوده و خواهد بود.
مبینا عظیم نسب*
انتهای یادداشت/
نظر شما