صمد نژاد ابراهیمی مدیرکل دفتر سیاستگذاری و برنامهریزی امور پژوهشی در گفتوگو با خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز درباره تأثیر اختلال در دسترسی به اینترنت بر جایگاه علمی کشور اظهار کرد: پیشتر اعلام کرده بودیم حدود ۲ هزار مقاله به دلیل مشکلات اینترنتی وارد سامانههایی مانند اسکوپوس نشدهاند. برای درک بهتر این عدد باید توجه داشت که اکنون در کشور حدود ۲۶۰۰ نشریه علمی فعال داریم که سالانه بین ۶۰ تا ۸۰ هزار مقاله علمی منتشر میکنند.
وی افزود: علاوه بر این، بخشی از تولیدات پژوهشگران ایرانی نیز در نشریات بینالمللی منتشر میشود و در مجموع سالانه حدود ۱۴۰ تا ۱۵۰ هزار مقاله در سطح ملی و بینالمللی از سوی ایران تولید میشود.
ابراهیمی با اشاره به وضعیت نمایهسازی نشریات کشور تصریح کرد: از میان این ۲۶۰۰ نشریه، حدود ۴۷۰ نشریه موفق شدهاند در پایگاههای استنادی بینالمللی مانند اسکوپوس نمایه شوند. این مسئله نشاندهنده رسیدن این نشریات به استانداردهای بینالمللی است و از منظر اعتبار علمی کشور اهمیت بالایی دارد.
وی ادامه داد: این پایگاهها به صورت ماهانه نشریات را رصد میکنند؛ تعداد مقالات منتشرشده، میزان ارجاعات و کیفیت علمی آنها بررسی میشود. وقتی اینترنت با اختلال مواجه میشود، رباتهای این سامانهها قادر به دسترسی به نشریات نیستند و در نتیجه مقالات جدید ثبت نمیشوند.
مدیرکل دفتر سیاستگذاری و برنامهریزی امور پژوهشی خاطرنشان کرد: بر اساس رصدهای انجامشده تا اسفندماه، نزدیک به ۲ هزار مقاله به همین دلیل در این پایگاهها ثبت نشدهاند. این آمار مربوط به پیش از جنگ رمضان است و در آمارهای جدید نیز وضعیت تقریباً مشابه است.
وی درباره اثر این مسئله بر رتبه علمی ایران گفت: اکنون ایران با حدود ۷۸ هزار مقاله در رتبه هجدهم جهان قرار دارد. کشورهایی مانند هلند و عربستان جایگاه بالاتری نسبت به ما دارند. اگر این اختلالات وجود نداشت، احتمالاً میتوانستیم به رتبههای ۱۶ یا ۱۷ برسیم.
ابراهیمی در پاسخ به پرسشی درباره خطر خروج نشریات از نمایههای معتبر بینالمللی بیان کرد: زمانی که نشریهای در این پایگاهها نمایه میشود، به صورت مستمر رصد خواهد شد. اگر به دلایلی مانند اختلال در انتشار یا کاهش استانداردها از این چرخه خارج شود، بازگشت آن بسیار دشوار است.
وی افزود: در چنین شرایطی، نشریه حداقل دو سال و در برخی موارد تا پنج سال امکان درخواست مجدد برای نمایهسازی نخواهد داشت. این مسئله خسران بزرگی برای اعتبار علمی کشور محسوب میشود.
مدیرکل دفتر سیاستگذاری و برنامهریزی امور پژوهشی با اشاره به جایگاه ایران در منطقه تصریح کرد: امروز داشتن این تعداد نشریه نمایهشده یکی از افتخارات علمی کشور است. ترکیه حدود ۳۳۰ نشریه نمایهشده دارد و عربستان نیز تعداد کمتری نسبت به ایران دارد. این آمار نشاندهنده ظرفیت بالای علمی ایران است.
ابراهیمی درباره اقدامات انجامشده برای رفع این مشکل گفت: در مقاطع مختلف مکاتبات متعددی با نهادهای ذیربط انجام شده است. بخشی از دسترسی دانشگاهها و نشریات به اینترنت بینالملل برقرار شده و برای سردبیران و مدیران مسئول نیز تسهیلاتی در نظر گرفته شده است.
وی ادامه داد: برخی از نشریات روی سرورهای داخلی میزبانی میشوند و برخی دیگر روی سرورهای خارجی قرار دارند. در هر دو حالت، دسترسی پایدار برای سردبیران، داوران و هیئت تحریریه ضروری است تا فرایندهای علمی بدون وقفه انجام شود.
مدیرکل دفتر سیاستگذاری و برنامهریزی امور پژوهشی درباره مهمترین تهدید تداوم این وضعیت اظهار کرد: مسئله فقط انتشار مقاله نیست. اینترنت بستر اصلی تعاملات علمی است. از همکاریهای بینالمللی و پروژههای مشترک گرفته تا شرکت در وبینارها، ارتباطات علمی، تبادل داده و دسترسی به بانکهای اطلاعاتی، همگی وابسته به دسترسی پایدار هستند.
وی افزود: در حوزه پزشکی، پزشکان برای بررسی کیسهای درمانی نیازمند دسترسی به منابع علمی روز هستند. در حوزه فناوری و صنعت نیز برای حل مشکلات فنی، دسترسی به بانکهای اطلاعاتی تخصصی ضروری است. اختلال در این دسترسیها مستقیماً بر حل مسئله اثر میگذارد.
ابراهیمی درباره امکان جایگزینی پایگاههای داخلی به جای نمایههای بینالمللی گفت: تقویت زیرساختهای ملی ضروری است، اما این به معنای کنار گذاشتن حضور در پایگاههای معتبر جهانی نیست.
وی تصریح کرد: حضور در این پایگاهها علاوه بر پرستیژ علمی، ارزش اقتصادی نیز دارد. برخی نشریات علمی در جهان ارزش چند میلیون دلاری دارند و صنعت نشر علمی سالانه گردش مالی ۲۰ تا ۲۵ میلیارد دلاری ایجاد میکند.
مدیرکل دفتر سیاستگذاری و برنامهریزی امور پژوهشی افزود: ایران نیز میتواند سهمی از این اقتصاد دانشبنیان داشته باشد، مشروط بر اینکه زیرساختهای لازم فراهم شود.
وی مهمترین مطالبه جامعه پژوهشی از دولت را سرمایهگذاری در علم و فناوری دانست و گفت: توسعه علمی بدون زیرساخت ممکن نیست. اینترنت پایدار، تجهیزات پژوهشی پیشرفته و حمایت از نیروی انسانی متخصص سه ضلع اصلی پیشرفت علمی کشور هستند.
ابراهیمی تأکید کرد: پژوهشگران ما باید با دغدغه کمتر و آرامش بیشتر فعالیت کنند. اگر شرایط مناسب برای آنان فراهم شود، همین نیروهای انسانی میتوانند بسیاری از مسائل اساسی کشور را حل کنند.
انتهای پیام/
نظر شما