به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ کاهش ۶۰ درصدی مرگومیر مادران باردار در ملایر، بیش از آنکه یک عدد در گزارشهای سلامت باشد، نشانه تغییر یک مسیر تاریخی در نظام بهداشت روستایی است؛ تغییری که از دل خانههای بهداشت، آموزش خانوادهها، شناسایی بهموقع خطرها و پیگیری مداوم وضعیت مادران و کودکان شکل گرفته است. در پشت این موفقیت، شبکهای از نیروهای سلامت قرار دارد که شاید کمتر در معرض دید عمومی باشند، اما هر روز با حساسترین لحظات زندگی مردم سر و کار دارند.
ملایر با بیش از ۹۰ خانه بهداشت و فعالیت ۱۳۰ بهورز، یکی از نمونههای قابل توجه شبکه سلامت روستایی در استان همدان محسوب میشود. این شبکه در شرایطی فعالیت میکند که بسیاری از روستاها با چالشهایی مانند فاصله جغرافیایی، محدودیت دسترسی به مراکز درمانی، سالمندی جمعیت، تغییر الگوی بیماریها و دشواری تأمین نیروی انسانی مواجه هستند.
نظام بهورزی در ایران از دهه ۱۳۶۰ با یک ایده ساده اما تحولآفرین شکل گرفت؛ اینکه برای حل مشکلات سلامت روستاها، باید از دل همان جوامع محلی نیرو تربیت کرد. فردی که زبان مردم را بداند، فرهنگ آنان را بشناسد و بتواند اعتماد خانوادهها را جلب کند. همین نگاه باعث شد خانههای بهداشت به یکی از مهمترین حلقههای اتصال مردم مناطق روستایی با نظام سلامت تبدیل شوند.
بررسی روندهای سلامت در چهار دهه گذشته نشان میدهد که توسعه مراقبتهای اولیه، تأثیر قابل توجهی در کاهش مرگومیر مادران و کودکان داشته است. براساس آمارهای اعلامشده در حوزه سلامت، میزان مرگ مادران باردار که در دهههای گذشته یکی از چالشهای جدی کشور بود، با گسترش خدمات بهداشتی و مراقبتهای پیشگیرانه کاهش چشمگیری پیدا کرده است. این تغییر، نتیجه یک اقدام منفرد نبوده، بلکه حاصل مجموعهای از آموزش، پایش، غربالگری و ارجاع بهموقع بوده است.
در ملایر، نقش بهورزان در مراقبت از مادران باردار نمونهای از همین الگوی موفق است. یک بهورز ممکن است در طول یک هفته با خانوادههایی روبهرو شود که مشکلات اقتصادی، فاصله از مراکز درمانی یا کمبود آگاهی سلامت، خطرهایی را برای مادر و کودک ایجاد میکند. شناسایی این خطرها پیش از تبدیل شدن به بحران، همان نقطهای است که ارزش واقعی فعالیت بهورزان آشکار میشود.
اما وظیفه بهورزان تنها مراقبت از مادران و کودکان نیست. یک خانه بهداشت در روستا در عمل مرکز اولیه بسیاری از خدمات سلامت است؛ از واکسیناسیون و کنترل بیماریهای واگیردار گرفته تا غربالگری بیماریهای غیرواگیر مانند دیابت و فشار خون. در شرایطی که بیماریهای مزمن به یکی از مهمترین چالشهای نظام سلامت تبدیل شدهاند، نقش نیروهای پیشگیرانه بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.
یکی از ویژگیهای مهم شبکه بهورزی، شناخت عمیق آنان از جامعه محلی است. پزشک یا متخصصی که ممکن است برای مدتی محدود در یک منطقه حضور داشته باشد، جای خود را به نیرویی میدهد که سالها در همان محیط زندگی کرده و با خانوادهها ارتباط مستقیم دارد. این سرمایه اجتماعی، عاملی است که نمیتوان آن را تنها با تجهیزات پزشکی یا بودجه جایگزین کرد.
با وجود این دستاوردها، نظام بهورزی در سالهای اخیر با چالشهایی جدی مواجه شده است. کاهش نیروی انسانی، افزایش حجم وظایف، دشواری خدمت در مناطق دورافتاده و فشار کاری بالا، از جمله مسائلی است که میتواند آینده این شبکه را تحت تأثیر قرار دهد. وقتی یک بهورز در یک خانه بهداشت باید مجموعهای از وظایف یک تیم سلامت را انجام دهد، ضرورت حمایت بیشتر از این نیروها آشکارتر میشود.
مسئله کمبود نیروی انسانی تنها یک مشکل سازمانی نیست؛ میتواند مستقیماً بر کیفیت خدمات سلامت مردم اثر بگذارد. افزایش جمعیت سالمندان، گسترش بیماریهای غیرواگیر و پیچیدهتر شدن نیازهای سلامت، نشان میدهد که شبکه بهداشت روستایی نیز باید متناسب با شرایط جدید تقویت شود.
از سوی دیگر، تجربه ملایر میتواند الگویی برای توجه بیشتر به نقش پیشگیری در نظام سلامت باشد. هزینه پیشگیری معمولاً بسیار کمتر از درمان بیماریهای پیشرفته است، اما در بسیاری از برنامههای سلامت، توجه عمومی بیشتر به بیمارستانها و خدمات درمانی جلب میشود؛ در حالی که بخش مهمی از سلامت جامعه پیش از رسیدن بیمار به بیمارستان ساخته میشود.
استان همدان با پراکندگی روستاها و تنوع جغرافیایی، نیازمند حفظ و تقویت چنین شبکهای است. شهرهای مختلف استان، از ملایر تا نهاوند، تویسرکان، رزن و کبودراهنگ، هرکدام شرایط خاص خود را دارند و موفقیت نظام سلامت در آنها وابسته به شناخت دقیق مسائل محلی است.
در این میان، نقش فناوری نیز میتواند آینده بهورزی را تغییر دهد. پروندههای الکترونیک سلامت، ارتباط سریعتر با مراکز تخصصی، آموزشهای آنلاین و استفاده از ابزارهای دیجیتال میتواند توان یک بهورز را افزایش دهد؛ اما فناوری زمانی موفق خواهد بود که جایگزین ارتباط انسانی نشود، بلکه آن را تقویت کند.
داستان بهورزان ملایری یک پیام مهم برای سیاستگذاران حوزه سلامت دارد؛ اینکه عدالت درمانی فقط با ساخت مراکز بزرگ پزشکی محقق نمیشود. گاهی یک خانه بهداشت کوچک در یک روستای دورافتاده، همان جایی است که مهمترین تصمیمهای سلامت گرفته میشود و جان یک انسان حفظ میشود.
اگر مسیر حمایت از شبکه بهورزی ادامه پیدا کند، همدان میتواند همچنان یکی از استانهای موفق در حوزه سلامت روستایی باقی بماند. اما اگر مشکلات نیروی انسانی، فرسودگی شغلی و کمبود امکانات نادیده گرفته شود، یکی از ارزشمندترین سرمایههای نظام سلامت کشور با خطر تضعیف مواجه خواهد شد.
آینده سلامت روستاهای همدان به همان اندازه که به بیمارستانها و تجهیزات پیشرفته وابسته است، به حضور انسانهایی وابسته است که هر روز پیش از وقوع بحران، در کنار مردم ایستادهاند. شاید مهمترین درس تجربه ملایر این باشد که گاهی فاصله میان مرگ و زندگی، نه در یک اتاق عمل مجهز، بلکه در مسیر خانهای روستایی تا یک خانه بهداشت کوچک تعیین میشود.
خبرنگار: مبینا شریفی
انتهای پیام./
نظر شما