به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ در کویر کرمان، جایی که کمآبی و شرایط سخت اقلیمی همیشه یکی از بزرگترین موانع توسعه کشاورزی بوده است، پسته توانسته طی دههها به نماد مقاومت اقتصادی و هوشمندی کشاورزان تبدیل شود. محصولی که نهتنها بخش مهمی از درآمد هزاران بهرهبردار را تأمین میکند، بلکه نام ایران را در بازارهای جهانی خشکبار تثبیت کرده است.
پسته برای کرمان فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ بخشی از هویت اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی این استان است. بسیاری از شهرستانهای کرمان از رفسنجان تا زرند، سیرجان، انار و مناطق دیگر، با باغهای پسته شناخته میشوند و چرخه تولید، فرآوری، بستهبندی و صادرات این محصول، بخش قابل توجهی از اشتغال مستقیم و غیرمستقیم منطقه را شکل داده است.
اما در سالهای اخیر، پسته کرمان با مجموعهای از چالشها مواجه شده که بخش مهمی از آنها دیگر در سطح مزرعه یا باغ قابل حل نیست. مشکلات صادراتی، تغییرات مکرر مقررات، محدودیتهای تجاری، مسائل مربوط به بازگشت ارز و نبود سیاست پایدار، باعث شده فعالان این حوزه خواستار تغییر نگاه مدیریتی به این محصول شوند.
مسئله اصلی این است که پسته اگرچه در یک استان تولید میشود، اما اثرات اقتصادی آن در سطح ملی دیده میشود. ارز حاصل از صادرات این محصول، نقش مهمی در تقویت منابع ارزی کشور دارد و کاهش توان صادراتی آن میتواند زنجیرهای از پیامدهای اقتصادی ایجاد کند.
نگاه صرفاً استانی به پسته، در شرایطی که این محصول در بازارهای جهانی با رقبای جدی مواجه است، دیگر پاسخگو نیست. کشورهای تولیدکننده مانند آمریکا، ترکیه و برخی کشورهای دیگر، با برنامهریزی دقیق، توسعه فناوری، بازاریابی بینالمللی و سیاستهای حمایتی تلاش میکنند سهم بیشتری از بازار جهانی را به دست آورند.
ایران با سابقه طولانی در تولید پسته همچنان یکی از نامهای شناختهشده این بازار است، اما حفظ این جایگاه نیازمند تصمیمگیری هماهنگ و بلندمدت است. بازار جهانی امروز تنها به کیفیت محصول توجه نمیکند؛ ثبات عرضه، استانداردهای بهداشتی، بستهبندی، برندینگ و استمرار حضور در بازار نیز اهمیت دارد.
در چنین شرایطی، درخواست تشکیل کارگروه نجات و توسعه پسته کرمان را باید فراتر از یک مطالبه صنفی دانست. این پیشنهاد در واقع تلاشی برای ایجاد یک ساختار هماهنگ میان دستگاههای مختلف است تا مسائل این بخش به صورت تخصصی و مستمر بررسی شود.
یکی از مشکلات مهم فعالان حوزه پسته، تصمیمهای کوتاهمدت و تغییرات ناگهانی در قوانین است. کشاورز و صادرکننده برای یک محصول صادراتی نیازمند برنامهریزی چندماهه و حتی چندساله است. زمانی که قواعد تجارت در فاصله کوتاه تغییر میکند، امکان پیشبینی بازار و مدیریت هزینهها کاهش پیدا میکند.
تجربه کشورهای موفق در صادرات محصولات کشاورزی نشان میدهد ثبات سیاستگذاری یکی از مهمترین عوامل موفقیت است. کشاورز باید بداند محصول خود را با چه استانداردی تولید کند، صادرکننده باید از مسیر تجارت اطمینان داشته باشد و خریدار خارجی نیز باید نسبت به استمرار همکاری اعتماد کند.
پسته کرمان در کنار مشکلات صادراتی، با چالشهای داخلی تولید نیز مواجه است. کاهش منابع آب، تغییرات اقلیمی، افزایش هزینه نهادهها، نیاز به اصلاح باغها و ضرورت استفاده بیشتر از فناوریهای نوین، از جمله موضوعاتی هستند که آینده این صنعت را تحت تأثیر قرار میدهند.
بحران آب یکی از جدیترین تهدیدهای پیش روی باغهای پسته است. بسیاری از مناطق پستهخیز کرمان در سالهای گذشته با کاهش سطح آبهای زیرزمینی و افزایش هزینه تأمین آب مواجه شدهاند. ادامه این روند میتواند در بلندمدت بر میزان تولید و کیفیت محصول اثر بگذارد.
به همین دلیل، نجات پسته فقط به حل مشکلات صادراتی محدود نمیشود. آینده این محصول نیازمند برنامهای جامع است که از مدیریت منابع آب و اصلاح باغها تا توسعه فناوری، آموزش کشاورزان و بهبود زنجیره صادرات را شامل شود.
یکی از مهمترین حلقههای مغفول در این زنجیره، حرکت از فروش محصول خام به سمت ارزش افزوده بیشتر است. بسیاری از کشورهای موفق تلاش کردهاند علاوه بر تولید، در حوزه فرآوری، بستهبندی و برندینگ نیز سهم بیشتری از ارزش اقتصادی محصول را به دست آورند.
کرمان نیز میتواند از ظرفیت نام جهانی پسته خود برای توسعه صنایع وابسته استفاده کند. ایجاد برندهای معتبر، توسعه بستهبندیهای صادراتی، بازاریابی حرفهای و حضور قدرتمندتر در بازارهای جهانی میتواند درآمد حاصل از این محصول را افزایش دهد.
پسته همچنین با مسئله نسل جدید کشاورزان مواجه است. ادامه حیات این صنعت نیازمند آن است که جوانان تحصیلکرده وارد زنجیره تولید شوند و کشاورزی سنتی به سمت کشاورزی علمی حرکت کند. استفاده از فناوریهای نوین، سنجش دقیق نیاز آبی، کنترل آفات و مدیریت علمی باغها، آینده این محصول را تضمین خواهد کرد.
از سوی دیگر، نقش تشکلهای تخصصی و بخش خصوصی در این مسیر اهمیت زیادی دارد. دولت میتواند زمینهسازی و سیاستگذاری کند، اما توسعه پایدار بدون حضور فعال تولیدکنندگان، صادرکنندگان و کارشناسان امکانپذیر نیست.
در سالهای گذشته، پسته کرمان بارها نشان داده که توان عبور از بحرانها را دارد. کشاورزان این منطقه دههها در شرایط دشوار اقلیمی تولید کردهاند و بازارهای جهانی را به دست آوردهاند. اما شرایط امروز متفاوت است؛ رقابت جهانی شدیدتر شده و مشکلات داخلی نیز پیچیدهتر از گذشته هستند.
به همین دلیل، تشکیل کارگروه تخصصی برای پسته میتواند فرصتی باشد تا تصمیمها از حالت واکنشی خارج شود و یک نقشه راه بلندمدت شکل بگیرد. چنین ساختاری باید بتواند صدای تولیدکننده، صادرکننده، متخصص و دستگاههای اجرایی را همزمان بشنود.
پسته کرمان اکنون در نقطهای قرار گرفته که تصمیمهای امروز، آینده چند دهه این صنعت را تعیین خواهد کرد. اگر سیاستگذاری درست انجام شود، این محصول میتواند همچنان یکی از موتورهای ارزآوری و توسعه اقتصادی کشور باقی بماند؛ اما اگر مشکلات زنجیره تولید و صادرات نادیده گرفته شود، فاصله میان جایگاه تاریخی و جایگاه واقعی ایران در بازار جهانی بیشتر خواهد شد.
نجات پسته کرمان در نهایت فقط حفظ یک محصول نیست؛ حفظ یک اکوسیستم اقتصادی است که از باغدار و کارگر گرفته تا صادرکننده، صنایع بستهبندی و بازارهای جهانی را دربرمیگیرد.
طلای سبز کرمان برای ادامه مسیر خود بیش از هر زمان دیگری به تصمیمهای پایدار، نگاه ملی و برنامهای نیاز دارد که بتواند میان میراث گذشته و اقتصاد آینده پیوند ایجاد کند.
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای خبر./
نظر شما