به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ کشاورزی جنوب کرمان سالهاست با یک تناقض مهم روبهرو است؛ از یک سو این منطقه یکی از قطبهای مهم تولید محصولات کشاورزی کشور محسوب میشود و به دلیل تنوع اقلیمی، امکان تولید محصولات خارج از فصل را دارد، اما از سوی دیگر، حلقه مهمی از زنجیره توسعه یعنی حضور نیروی انسانی متخصص هنوز با کمبودهایی مواجه است.
امروز دیگر موفقیت در کشاورزی تنها به داشتن زمین، آب و نیروی کار وابسته نیست. کشاورزی مدرن در جهان بر پایه دانش، فناوری، مدیریت منابع، کنترل آفات، اصلاح الگوی کشت و تحلیل بازار حرکت میکند. در چنین شرایطی، کمبود یک متخصص گیاهپزشکی یا کارشناس فنی میتواند تأثیری فراتر از یک مشکل شغلی داشته باشد و مستقیماً بر میزان تولید، کیفیت محصول و درآمد کشاورزان اثر بگذارد.
جنوب کرمان به عنوان یکی از مهمترین مناطق کشاورزی کشور، نمونه روشنی از این تغییر نگاه است. این منطقه به دلیل شرایط اقلیمی خاص، تولید بسیاری از محصولات در فصولی که سایر مناطق کشور امکان تولید ندارند، نقش مهمی در تنظیم بازار دارد. محصولات جالیزی، سبزی و صیفی، خرما، مرکبات و محصولات باغی، بخشی از ظرفیتهایی هستند که اقتصاد هزاران خانوار را به خود وابسته کردهاند.
اما استمرار این جایگاه نیازمند تغییر رویکرد از کشاورزی تجربهمحور به کشاورزی دانشمحور است. کشاورزی سنتی اگرچه بر تجربه چندین نسل از کشاورزان بنا شده، اما در برابر چالشهای جدید مانند تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب، ظهور آفات جدید و ضرورت استانداردسازی محصولات صادراتی به تنهایی پاسخگو نیست.
آمار اشتغال ۸۰۰ کارشناس دارای پروانه در جنوب کرمان نشان میدهد که ظرفیت قابل توجهی برای ورود دانش تخصصی به بخش کشاورزی ایجاد شده است. این نیروها در حوزههایی مانند داروخانههای گیاهپزشکی، نظارت بر گلخانهها، امور اراضی، مسئولیت فنی واحدهای تولیدی، مدیریت پهنههای کشاورزی و خدمات تخصصی فعالیت میکنند.
در کنار این ظرفیت، حضور حدود ۲۰۰ کارشناس در پهنههای کشاورزی جنوب استان نیز نشانهای از حرکت به سمت کشاورزی مبتنی بر خدمات فنی است. این مدل به جای آنکه کشاورز را تنها در زمان بروز مشکل با کارشناس مواجه کند، تلاش میکند دانش تخصصی را از ابتدای فرآیند تولید وارد مزرعه کند.
تجربه کشورهای موفق کشاورزی مانند هلند، استرالیا و برخی کشورهای آسیایی نشان میدهد که نقش کارشناسان کشاورزی در افزایش بهرهوری بسیار مهم است. در این کشورها، کشاورز تنها تولیدکننده نیست؛ بلکه با شبکهای از متخصصان، مراکز تحقیقاتی و خدمات فنی در ارتباط است تا تصمیمهای تولیدی بر اساس داده و دانش گرفته شود.
هلند با وجود محدودیت شدید زمین، به یکی از بزرگترین صادرکنندگان محصولات کشاورزی جهان تبدیل شده است؛ دلیل این موفقیت تنها منابع طبیعی نیست، بلکه ترکیب فناوری، آموزش، تحقیق و ارتباط نزدیک دانشگاه با مزرعه است. این تجربه نشان میدهد مناطقی مانند جنوب کرمان نیز برای افزایش ارزش اقتصادی تولید، بیش از گذشته به سرمایه انسانی نیاز دارند.
یکی از چالشهای مطرحشده در جنوب کرمان، کاهش استقبال جوانان از رشتههای دانشگاهی کشاورزی است. این مسئله تنها محدود به یک منطقه نیست و در بسیاری از نقاط کشور نیز دیده میشود. بخشی از این کاهش اقبال به تصور عمومی درباره بازار کار رشتههای کشاورزی بازمیگردد؛ در حالی که بخش کشاورزی امروز به متخصصانی در حوزههای مختلف نیاز دارد.
گیاهپزشکی یکی از همین رشتههای حیاتی است. کنترل آفات و بیماریهای گیاهی، کاهش مصرف سموم، افزایش کیفیت محصولات و جلوگیری از خسارتهای اقتصادی، همگی به دانش این حوزه وابسته است. نبود نیروی متخصص کافی میتواند کشاورزان را به سمت مصرف غیرکارشناسی سموم یا روشهای سنتی سوق دهد که علاوه بر افزایش هزینه تولید، سلامت محصول و محیط زیست را نیز تهدید میکند.
برای منطقهای که بخش مهمی از اقتصاد آن بر کشاورزی استوار است، کمبود متخصص گیاهپزشکی باید به عنوان یک هشدار توسعهای دیده شود. زیرا خسارت آفات تنها کاهش میزان محصول نیست؛ بلکه میتواند صادرات، درآمد کشاورزان و اعتبار محصولات منطقه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
موضوع دیگری که اهمیت دارد، شناسنامهدار کردن محصولات کشاورزی است. بازارهای داخلی و خارجی به تدریج به سمت محصولاتی حرکت میکنند که منشأ تولید، شیوه مصرف نهادهها و استانداردهای آنها مشخص باشد. در چنین شرایطی، نقش کارشناسان کشاورزی از تولید صرف فراتر میرود و به حلقهای برای اتصال مزرعه به بازار تبدیل میشود.
اجرای نظام رهگیری، بستهبندی و شناسهدار کردن محصولات کشاورزی که در برنامههای توسعهای کشور نیز مورد توجه قرار گرفته، بدون حضور نیروهای متخصص امکانپذیر نیست. هر محصولی که قرار است وارد بازارهای رقابتی شود، نیازمند ثبت اطلاعات، کنترل کیفیت و نظارت علمی است.
جنوب کرمان با ظرفیت صادراتی خود میتواند از این مسیر بهره زیادی ببرد. اما صادرات پایدار تنها با افزایش حجم تولید اتفاق نمیافتد؛ بلکه کیفیت، استاندارد، بستهبندی و اعتماد بازار نیز اهمیت دارد. اینجاست که نقش دانشآموختگان کشاورزی پررنگتر میشود.
از سوی دیگر، ایجاد اشتغال برای فارغالتحصیلان کشاورزی میتواند بخشی از مشکل بیکاری جوانان تحصیلکرده منطقه را نیز حل کند. یکی از چالشهای مهم در بسیاری از استانها، فاصله میان آموزش دانشگاهی و نیاز واقعی بازار کار است. بخش کشاورزی میتواند یکی از حوزههایی باشد که این فاصله را کاهش دهد.
به ویژه در جنوب کرمان، حضور زنان دانشآموخته کشاورزی نیز ظرفیت مهمی است که میتواند در برنامههای توسعهای مورد توجه قرار گیرد. ایجاد فرصتهای شغلی پایدار برای بانوان متخصص، علاوه بر آثار اقتصادی، میتواند به افزایش مشارکت اجتماعی و تقویت اقتصاد خانوار کمک کند.
با این حال، توسعه اشتغال متخصصان کشاورزی نیازمند ایجاد سازوکارهای مشخص است. صرف داشتن مدرک دانشگاهی نمیتواند تضمینکننده اشتغال باشد؛ بلکه باید ارتباط میان تولیدکننده، دستگاههای اجرایی، نظام مهندسی کشاورزی و بازار خدمات فنی تقویت شود.
تفاهمنامههای تخصصی میان دستگاهها میتواند یکی از ابزارهای این اتصال باشد. اگر کارشناسان کشاورزی در فرآیندهای رسمی تولید، نظارت، استانداردسازی و توسعه گلخانهها نقش بیشتری پیدا کنند، هم کیفیت خدمات افزایش مییابد و هم اشتغال تخصصی ایجاد میشود.
کشاورزی آینده جنوب کرمان نمیتواند تنها بر افزایش سطح زیرکشت تکیه کند. محدودیت منابع آب، تغییرات اقلیمی و افزایش رقابت در بازار، ضرورت افزایش بهرهوری را بیشتر کرده است. افزایش بهرهوری نیز بدون دانش و فناوری امکانپذیر نیست.
امروز یک کارشناس کشاورزی میتواند به اندازه یک دستگاه جدید یا یک سرمایهگذاری فیزیکی در افزایش تولید نقش داشته باشد. زیرا تصمیم درست درباره زمان کشت، نوع بذر، کنترل آفت، مصرف کود و مدیریت منابع میتواند میلیونها تومان از خسارت جلوگیری کند.
جنوب کرمان در آستانه یک انتخاب مهم قرار دارد؛ ادامه مسیر کشاورزی سنتی یا حرکت به سمت کشاورزی علمی و رقابتی. ظرفیتهای موجود مانند ۸۰۰ نیروی متخصص دارای پروانه و حضور کارشناسان در پهنههای تولیدی نشان میدهد زیرساخت انسانی این تحول وجود دارد، اما برای تکمیل مسیر باید کمبودهایی مانند متخصصان گیاهپزشکی و ارتباط مؤثر میان دانشگاه و بازار کار برطرف شود.
آینده کشاورزی این منطقه تنها با زمینهای حاصلخیز ساخته نمیشود؛ بلکه با انسانهایی ساخته میشود که بتوانند دانش را به مزرعه بیاورند. اگر جنوب کرمان بتواند میان کشاورز، متخصص، دانشگاه و بازار پیوندی واقعی ایجاد کند، میتواند از یک قطب تولیدی به یک الگوی کشاورزی دانشبنیان در کشور تبدیل شود.
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای خبر./
نظر شما