گزارشی به مناسبت زادروز علی دیواندری،کاریکاتوریست ایرانی.

تهران-ایسکانیوز: امروز 15 شهریور 57 امین زادروز علی دیواندری، کاریکاتوریست مشهور ایرانی است.

به گزارش خبرنگار تجسمی ایسکانیوز،دیواندری درست در دوران محدودیت هنر کاریکاتور در ایران در دهه هفتاد توانست با عرضه کارهایش در نمایشگاه های بین المللی و کسب موفقیت در آن ها، راه تازه ای پیش روی کاریکاتورست های ایرانی بگذارد.

بسیاری معتقدند کاریکاتور هنری جشنواره ای نیست، اما نگاهی به شرایط و زمانه ای که دیواندری را به سمت جشنواره های بین المللی کشاند نشان می دهد باید در تحلیل رفتار او کمی دقیق تر بود. دیواندری معتقد است سه روش برای عرضه کاریکاتور وجود دارد، پیش از همه او نیز مطبوعات را خانه اصلی کاریکاتور می داند، اما زمانی که امکان انتشار آزادانه آن در روزنامه ها و مجلات وجود نداشته باشد، به نظر او نباید از انتشار آن ها از طریق چاپ کتاب یا شرکت در نمایشگاه های بین المللی غافل ماند. راهی که دیواندری انتخاب کرد شرکت در نمایشگاه های بین المللی بود که در نهایت نیز طبع شوخ و نگاه انسانی اش به مسائل اجتماعی توانست هدف اصلی اش را برآورده کند.

از همین طریق بود که کارهای او دوباره به مطبوعات راه یافتند، به طوری که کاریکاتورهای بدون شرح دیواندری تا کنون در بیش از 30 کشور جهان به چاپ رسیده است. البته جای تعجب است که با وجود 42 جایزه بین المللی، دیواندری تنها یک جایزه داخلی دارد و علی رغم استقبال گالری ها برای برگزاری نمایشگاه های متعدد از آثار او، مدت هاست نمایشگاهی در ایران به نام این هنرمند مشهور برگزار نشده است، کاریکاتوریستی که محل زادگاهش همان روستایی در سبزوار را دستمایه اولین سوژه های طنزش قرار داد. نگاه او به طنز در این منطقه آنچنان شیوا و جالب است که نگاه بسیاری از طنز پردازان را نیز به این مکان جلب کرده. به این ترتیب به راحتی می توان گفت، دیواندری دین خود را به ایران و ایرانی بودن ادا کرده اما به نظر می رسد هنوز زمان در نظر گرفتن جایگاه او در کشورش فراهم نشده است.

در همین خصوص، محمد رفیع ضیایی از کاریکاتوریستان پیشکسوت در مطبوعات که سابقه ای 30 ساله در این زمینه دارد و بیش از پژوهشگر دیگری به تئوری کارتون و کاریکاتور در ایران پرداخته است، درباره فعالیت علی دیواندری به خبرنگار تجسمی ایسکانیوز می گوید: در اصل چند نفر در روندی که دیواندری نیز در آن حرکت می کرد موثر بودند، منظورم دوره ای است که مجله کیهان کاریکاتور شروع به کار کرد و با معرفی جشنواره های بین المللی کاریکاتور توانست ارتباط جوانان ایرانی را دنیای هنر کاریکاتور حفظ و به نوعی درها را به روی هنرمندان ایرانی باز کند.

این هنرمند ادامه می دهد: پیش از این اتفاق البته چند نفری به صورت محدود در عرصه های بین المللی فعالیت می کردند اما انتشار کیهان کاریکاتور، برای گسترش هنر کاریکاتوریستان جوان و فعالیت وسیع تر آن ها در دنیا نقطه عطفی محسوب می شود.

ضیایی با بیان نقش تاثیرگذار دیواندری در این دوران توضیح می دهد: دیواندری نیز در این دوره با قرار دادن تجربیاتش در اختیار دیگران بسیار به گسترش هنر کاریکاتور کمک کرد. در این دوره هنر کاریکاتور ایران جهانی شد و ارتباطات بین المللی با انتشار کارهای ایرانی در نشریات کشورهای مختلف شکل گرفت.

البته ضیایی معتقد است پس از این دوران، کاریکاتور ایران به اوج خود رسیده و پیش رفتن آن دیگر بعید به نظر می رسد.

با توجه به فعالیت های گسترده این کاریکاتوریست می توان بسیار مفصل تر از این درباره او نوشت، چرا که او جز کاریکاتور در عرصه نقاشی، گرافیک، مجسمه سازی و تصویرگری نیز هنرمندی شناخته شده است اما گشت کوتاهی در موتورهای جست و جو نیز دو چیز را درباره او نمایان می کند، اول این که دیواندری در ایران بسیار مهجور و محدود تر از آنچه قدرت ابراز آن را داشته عمل کرده است و دوم این که با توجه به نمایشگاه های متعدد و خرید آثار او توسط موزه های خارجی، به نظر می رسد هنر او در بند مرزهای کشوری که توجه چندانی به گوهری چون کاریکاتور ایرانی و کاریکاتورستانش نشان نداده، نمانده است و راه خود را هر طور که بوده از میان محدودیت ها باز کرده است.

خودش دراین باره در شماره 14 ماهنامه طنز و کاریکاتور در سال 1370 می گوید: طنز قلم تیزی است که هر از گاهی در انگشت اشاره‌ام فرو می‌برم که غفلتاً خوابم نبرد! و اما طنز ترسیمی یا به روایتی کاریکاتور این موجود ناشناخته در وطن خویش غریب است. ‏دریغ که شرکت در نمایشگاه‌های بین‌المللی که در اغلب کشورهای دنیا برگزار می‌شود آسانتر و کم هزینه‌تر از برگزاری نمایشگاه در ایران است. ‏از طرفی ارباب جراید داخلی، حداکثر از کاریکاتور به عنوان ادویه استفاده می‌کنند، در حالیکه بی اغراق، خورش مطبوعات جهانی را کاریکاتوریست‌ها می‌پزند. خنده یکی از هزاران فوائد طنز است. خنده یک زبان بین‌المللی است، همه جا می‌توان خندید هم زیر لحاف هم بالای قلهٔ قاف! خنده با نژادپرستی مخالف است، خنده با استبداد میانه‌ای ندارد، هر چه بیشتر ممنوع شود ارزشش بیشتر می‌شود. خنده مخصوص اعیان و اشراف نیست. برای خندیدن حتماً لازم نیست زعفران خورده باشید، حتی گرسنکان هم می‌توانند بخندند! ‏چه در تهران و چه در توکیو، مردم به یک زبان می‌خندند. غالب بزرگان تاریخ بذله‌گو و شوخ‌طبع بوده‌اند. معلمی داشتیم، یادش بخیر، همیشه این شعر ورد زبانش بود: نشان مرد مؤمن با توگویم / چو مرگش در رسد خندان بمیرد.