مکتبی که در حال حاضر توجه بسیاری از هنرمندان و منتقدان در دنیا را به خود جلب کرده است. از مهمترین هنرمندان این مکتب می توان به حسین زندهرودی، پرویز تناولی، رضا مافی، منصور قندریز، مسعود عربشاهی، فرامرز پیلارام، صادق تبریزی و بر اساس نظر برخی منتقدان ژازه طباطبایی و ناصر اویسی اشاره کرد.
سقاخانه ها قدیمی ترین پوسترهای مذهبی را در خود جای داده اند
در واقع فضای کوچک سقاخانه ها، غالبا در محلات قدیمی برای مسلمانان شیعه مکانی نمادین است که حماسه قیام حسین (ع) را یادآوری می کند. سقاخانهها هر یک شکل و هیاتی خاص دارند و با یکدیگر متفاوت اند اما در همه آنها عناصر و اشیایی تکرار میشوند. در سقاخانه همه چیز به رغم ظاهر ساده و بی پیرایه آن معنایی خاص دارد: پنجرههای مشبک آهنی، شمعهای روشن و خاموش، آب، پارچههای رنگین، پنجه مسی، شمایلهای گوناگون با رنگهای درخشان، گنبدهای بزرگ و کوچک بر روی منبع آب، همه آکنده از معنای سمبلیک اند. سقاخانهها را غالبا در معابر عمومی میساختهاند و قصد از آن در اختیار نهادن آب برای رفع عطش تشنگان بودهاست. اما علاوه بر آن، به اعتقاد شیعیان، آب این سقاخانهها متبرک شمرده میشود و همچنین خطوط نوشته شده بر روی دیوارههای سقاخانه و مخازن آب و جاهای دیگر آن بیشتر آیات قرآنی و اشعار و عباراتی در مدح امام حسین و یاران آن امام خصوصاً ابوالفضل العباس است.
در این مکان ها، شبکه فلزی نمادی است از ضرایح پیشوایان بزرگان دین اسلام. قبههای روی مخزن آب نیز بقعه حرم امام حسین را تداعی میکند. بدین گونه سقاخانهها و حتی حسینیهها و تکیهها، در عین سادگی مجموعهای غنی از نهاد و تصویرند. کتیبههای سقاخانه با نوشتههای رنگین و نقوش تزیینی، پرچمهای رنگین که بر آن شعارهای مذهبی نوشته شده، قبههای کوچک بر فراز دسته پرچمها، علمها، که سمبلی است از علم امام حسین که حضرت عباس در روز عاشورا به دست داشت و در مراسم عزاداری محرم به طور سمبلیک مبدل به علم فلزی بزرگ میشود که روی آن عناصر تزیینی خاصی همچون پر طاووس، مجسمههای کوچک فلزی پرندگان مختلف و پرههای فلزی نسبتا بلند که به هنگام حرکت علم به پیش و پس نوسان میکند، تعبیه شده، ماکتهای نمادین ظروف مشبک فلزی همگن عناصر مختلف این مجموعه مذهبی-مردمی را تشکیل میدهند.
سقاخانهها در ابتدا بیشتر جنبه خدماتی داشتند و بانیان آنها بیشتر به منظور ثواب بردن، اقدام به ساخت و نگه داری آنها میکردند. برخی سقاخانهها دائمی بودند و برخی دیگر در زمانهای خاص بویژه به هنگام عزاداری محرم برپا میشدند. همچنین برای آگاهی دادن به رهگذران در شب، شمعهایی در اطراف سقاخانه تعبیه و روشن میشد که بعدها جنبهای مذهبی پیدا کرد و کسانی که نذر و نیازی داشتند هر شب جمعه، شمعهایی را در سقاخانهها روشن میکردند. در تهران، سقاخانههای بزرگتری ساخته شد و در آنها شمایل بزرگان مذهبی مانند عباس برادر حسین بن علی (ع) و علی اکبر (ع) و دیگر نذریهای مردم توسط خادمان سقاخانه نگه داری میشد.
سقاخانهها در خود، فرهنگ تصویری ایرانی- اسلامی را جای دادهاند به صورتی که بع اعتقاد برخی منتقدان هنری، در اغلب آنها میتوان قدیمی ترین پوسترها، وردها و دعاهای مذهبی، طلسمها، عریضهها و طومارها را یافت.
معروف ترین سقاخانه های تهران
در محله های قدیمی تهران، هنوز برخی از سقاخانه ها را می توان مشاهده کرد که نمادی از هنر شیعی برآمده از دل مردم این سرزمین را به نمایش می گذارد. در حال حاضر در تهران نزدیک به 300 سقاخانه وجود دارد که سقاخانه خدابنده لو تنها سقاخانه مصور در میان آن ها است و از دوره قاجاریه به جای مانده. این سقاخانه از بینظیرترین آثار تاریخی شهر تهران به شمار میرود. خیابان خدابنده لو خیابانی قدیمی است که به محله پامنار منتهی می شود.
سقاخانه نوروزخاندر خیابان پانزده خرداد شرقی، جنب بازار آهنگران واقع شده و در گذشته نه چندان دور از معروف ترین سقاخانه های تهران به شمار می رفت. سرتاسر گذر این سقاخانه طاق بندی شده بود و شمایل بزرگان، علم ، بیرق و علامت سیاه را به آن می آویختند. زورخانه ای به همین نام در کنار این سقاخانه وجود داشت که از زورخانه های معروف و نامی شهر به شمار می رفت و دالان ورودی آن از زیر سقاخانه نوروزخان می گذشت. امروزه این سقاخانه از رونق افتاده و چندان مورد توجه نیست.
از دیگر سقاخانه های قدیمی و معروف تهران می توان به سقاخانه عزیز محمد، اشاره کرد.این سقاخانه از موقوفات شخصی به نام عزیز محمد و بنای آن دارای آب انبار قدیمی و حوضچه آب و شیر و پاشیر است. در این سقاخانه جایگاهی خاص برای روشن کردن شمع تعبیه شده است. در زیر شیر آب، سنگی با سطح صاف بر سینه دیوار نصب و بر آن حک شده است: «الاحقر- حاج عباس فرزند محمد به عنوان یادگار در آب و پاسنگ و لوله کشی … » بقیه جمله بر اثر گذشت زمان از بین رفته است. سقاخانه عزیز محمد در خیابان وحدت اسلامی ( شاهپور سابق ) خیابان مهدی خانی قرار دارد.
سقاخانه کل عباسعلی نیز در خیابان وحدت اسلامی قرار دارد و قدمت آن به دوره قاجار می رسد. پس از بازسازی این سقاخانه در شهریور ماه 1311 شمسی، در سال های اخیر نیز از طرف کسبه محلی برخی نقاط تخریب شده آن دوباره مورد بازسازی قرار گرفته است. پیش از این در این مکان بازارچه ای به نام کربلایی عباس علی بوده که بنیان گذار آن عباس علی گمرک چی، وزیر گمرکات در زمان ناصرالدین شاه بوده است. در حدود 90 سال پیش سقف بازارچه برداشته شده و تنها سقا خانه به جا مانده است. اینبنا 130 سال قدمت دارد.
سقاخانه آینه، در خیابان ظهیرالاسلام از دیگر سقاخانه های معروف تهران است که این نام به خاطر تزئینات آینه کاری بسیار این سقاخانه در میان مردم رواج یافته است. سقاخانه آینه توسط حاج میرآخور در سال 1304هـ . ق بنا شد و یکی از پر زرق و برق ترین سقاخانه های تهران به شمار می رود.
برخی دیگر از سقاخانه های تهران سقاخانه شیخ هادی در خیابان شیخ هادی ، سقاخانه دباغ ها در بازار مولوی ، سقاخانه حضرت ابوالفضل (ع) در خیابان ناصرخسرو هستند.
