به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز، دانشگاه، تنها محل آموزش رسمی نیست؛ نهادی اجتماعی، هویتساز و آیندهساز است که باید بتواند همزمان به تحولات نسلی، فرهنگی، اقتصادی و فناورانه پاسخ دهد. در دنیایی که تکنولوژی بخش جداییناپذیر زیست روزمره جوانان شده، دانشگاه قرار است میان دانش، مهارت، ارزشها و زیست اجتماعی پیوند برقرار کند و دانشجو را نهفقط برای ورود به بازار کار، بلکه برای ایفای نقشی مؤثر در جامعه آماده سازد. با این حال، آنچه امروز بهویژه در حوزه امور فرهنگی دانشگاهها مشاهده میشود، فاصلهای معنادار با ظرفیتها و نیازهای واقعی نسل جوان دارد.
بخش قابلتوجهی از برنامههای فرهنگی دانشگاهی همچنان بر پایه الگوهای تکراری، قدیمی و از بالا به پایین طراحی میشوند؛ برنامههایی که نه از منطق زیست دیجیتال نسل جدید الهام گرفتهاند و نه توان همنشینی با ابزارها، زبان و دغدغههای آنان را دارند. این در حالی است که نسل جوان امروز، اگر آموزش درست ببیند و بهدرستی هدایت شود، با تکیه بر فناوری و ابزارهای نوین میتواند عملکردی بهمراتب مؤثرتر و خلاقانهتر از نسلهای پیشین داشته باشد.
در این میان، نسلZ بهعنوان نسل غالب در دانشگاههای امروز، بیش از هر زمان دیگری نیازمند فهمی تازه و چندلایه است. این نسل، نسلی یکنواخت، مطیع و قابل پیشبینی نیست؛ بلکه طیفی متنوع با گرایشهای فکری، فرهنگی و اجتماعی گوناگون است. از دانشجوی فعال اجتماعی و داوطلب در عرصههای امدادی و جهادی گرفته تا دانشجویی که با نوعی سرخوردگی، بیاعتمادی یا بیتفاوتی نسبت به ساختارهای رسمی مواجه است، همگی ذیل عنوان «نسل زد» قرار میگیرند. نادیدهگرفتن این تنوع و پیچیدگی، سیاست فرهنگی دانشگاه را ناگزیر به سادهسازی و تقلیلگرایی میکشاند.
شورای عالی انقلاب فرهنگی به مسائل نسل امروز چگونه نگاه میکند؟
عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در سخنانی با اشاره به وضعیت فرهنگی و اجتماعی کشور، بر ضرورت بازنگری جدی در رویکردهای فرهنگی تأکید کرده است. به گفته وی، دانشگاهها با ظرفیتهای بیشماری مواجهاند که بخش مهمی از آن، به نیروی جوان و دانشجو بازمیگردد.
خسروپناه با اشاره به روش کلیدی برای فعالیتهای فرهنگی معاونتها، «شناخت دقیق و چندبعدی از نسل امروز» را نخستین و مهمترین گام دانست و تصریح کرد: ما نباید تنها به شناختی خطی و تکبعدی از نسل جوان بسنده کنیم؛ این نسل، نسلی طیفی با ویژگیها و گرایشهای متنوع است.
بخش مهمی از نقد وارد بر سیاست فرهنگی دانشگاهها، به ناتوانی در ایفای نقش اجتماعی بازمیگردد. به اعتقاد برخی کارشناسان، اگر دانشگاهها نقش فرهنگی و تربیتی خود را بهدرستی ایفا میکردند، در جریان برخی ناآرامیها و اغتشاشات اخیر، دانشگاهها تا این اندازه به بستر تنش تبدیل نمیشدند. دانشگاهی که نتواند گفتوگو، نقد، هویتیابی و مشارکت مسئولانه را در درون خود سامان دهد، ناگزیر با بروز آن در قالبهای پرهزینه اجتماعی مواجه خواهد شد.
آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد، بازتعریف سیاست فرهنگی دانشگاه بر مبنای واقعیتهای نسلی، اقتصادی و اجتماعی است. بدون شناخت دقیق نسل زد، بدون تأمین حداقلی منابع متناسب با مأموریتهای فرهنگی، و بدون عبور از رویکردهای نمایشی، نمیتوان انتظار داشت دانشگاه همچنان نقش مرجع فرهنگی و اجتماعی خود را حفظ کند. تداوم وضع موجود، نهتنها فرهنگ دانشگاهی را تضعیف میکند، بلکه انگیزه حضور و تعلق دانشجو به دانشگاه را نیز با تهدیدی جدی مواجه خواهد ساخت.
نسل جوان تهدید را فرصت میداند
نسل موسوم به Z، نسلی یکدست و قابل سادهسازی نیست. بخشی از این نسل هنوز بهطور مستقیم با مسائل پیچیدهای مانند اقتصاد، معیشت و سیاست درگیر نشدهاند و کنشهای آنان در مواجهه با رخدادهای اجتماعی، بیش از آنکه حاصل تحلیل سیاسی باشد، متأثر از هیجانات سنی و فضای پیرامونی است. از همینرو، تحلیل رفتار این نسل بدون توجه به مختصات سنی، روانی و رسانهای آن، به خطای سیاستگذاری منجر میشود.
این نسل، زیست مجازی فعالی دارد و ساعات قابلتوجهی از زمان خود را در شبکههای اجتماعی و فضای دیجیتال سپری میکند؛ فضایی که بهطور طبیعی بر نگرشها، الگوهای رفتاری و نظام ارزشی آنان اثرگذار است. نادیدهگرفتن این واقعیت، یا مواجهه صرفاً سلبی و تهدیدمحور با آن، نهتنها مسئله را حل نمیکند، بلکه شکاف میان دانشگاه و دانشجو را عمیقتر میسازد.
مسئولین فرهنگی چه نقشی میتوانند ایفا کنند؟
با تحلیل ویژگیهای نسل جوان امروز برداشت میشود که بخشی از نسل جوان یا آنچه از آن بهعنوان نسل Z یاد میشود، ساعتهای طولانی در فضای مجازی حضور پیدا میکند؛ فضایی که بهطور طبیعی اثرگذاری بالایی بر نگرشها، الگوهای رفتاری و حتی شیوه قضاوت اجتماعی آنان دارد. از اینرو، تحلیل رفتار نسل جوان بدون توجه به نقش رسانهها و شبکههای اجتماعی، تحلیلی ناقص و تقلیلگرایانه خواهد بود.
با وجود همه این مسائل، نباید صرفاً با رویکردی تهدیدمحور به ویژگیهای نسل امروز نگاه کرد. اتفاقاً بسیاری از خصوصیات این نسل میتواند بهعنوان فرصت تلقی شود. اگر دستگاههای فرهنگی با نگاهی واقعبینانه، خلاقانه و مثبت به این ویژگیها بنگرند، ظرفیتهای ارزشمندی برای آینده کشور نمایان خواهد شد.
نسل جوان امروز این توانمندی را دارد که در عرصههای علمی، مدیریتی و اجتماعی نقشآفرینی مؤثری داشته باشد. اگر این نسل بهتدریج وارد میدان مدیریت و تصمیمسازی شود و با واقعیتهای اجتماعی و چالشهای کشور از نزدیک مواجه شود، بسیاری از مسائل را عمیقتر و واقعبینانهتر درک خواهد کرد.
شکلگیری گفتوگوی واقعی با نسل جوان و فراهمکردن فرصت مشارکت مؤثر برای آنان، میتواند بخش قابلتوجهی از سوءتفاهمها و چالشهای اجتماعی را کاهش دهد؛ نقشی که دانشگاهها میتوانند در آن نقشی محوری و تعیینکننده ایفا کنند.
شکاف سیاستهای فرهنگی دانشگاه با نیازهای نسلZ
حسن بنیانیان، عضو سابق شورای عالی انقلاب فرهنگی در گفتوگو با خبرنگار ایسکانیوز با اشاره به فاصله میان برنامههای فرهنگی دانشگاهها و واقعیتهای زیست نسل جوان، اظهار کرد: ریشه اصلی این شکاف، نبود درک جامع و صحیح از مفهوم فرهنگ و کارکردهای آن در جامعه اسلامی است. متأسفانه در موضع استاد، معلم و مدیر، این شناخت عمیق بهاندازه کافی وجود ندارد.
وی افزود:وقتی باورها و ارزشهای ذهنی افراد تغییر میکند و رفتارهای آنها با انتظارات رسمی فاصله میگیرد، با یک معضل فرهنگی مواجه میشویم. این معضل با مشوقهای اقتصادی، ترس یا فشارهای مقطعی حل نمیشود، بلکه تنها با کار فرهنگی عمیق قابل اصلاح است.
بنیانیان با تأکید بر نقش همه نهادها در شکلگیری فرهنگ تصریح کرد:فرهنگ فقط محصول عملکرد سازمانهای فرهنگی نیست. رفتار یک کارمند، یک پلیس، یک مدیر کارخانه یا حتی کیفیت محیط کاری، همگی در ذهن مردم تصویر حاکمیت را میسازند و بر نگرش اجتماعی اثر میگذارند.
وی ادامه داد: ما بعد از انقلاب، فرهنگ را به چند سازمان و چند برنامه محدود کردیم. این سازمانها هم نه منابع کافی داشتند و نه نیروی انسانی متخصص. نتیجه این شد که فرهنگ به برگزاری مناسک محدود شد؛ آن هم برای مخاطبان خاص، در حالی که بخش بزرگی از جامعه از این فضا فاصله گرفت.
بنیانیان با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب در سال ۱۳۹۲ گفت: ایشان تأکید کردند که نخبگان باید درک درستی از فرهنگ داشته باشند. اما این اتفاق نیفتاد و امروز میبینیم که مدیریت فرهنگی جامعه تا حد زیادی رها شده است. هر جا ما کار فرهنگی نکنیم، دشمن آن خلأ را پر میکند؛ آن هم با تحریک احساسات، نه عقلانیت.
نسل امروز هیجانمحور اما ظرفیتساز
بنیانیان با تحلیل ویژگیهای نسل جوان اظهار کرد:بخشی از نسل Z و آلفا هنوز بهطور مستقیم با مسائل عمیق اقتصادی و سیاسی درگیر نشدهاند. بنابراین در برخی رخدادها، واکنشهای آنها بیشتر هیجانی است تا آگاهانه.
وی افزود:نسل امروز زیست مجازی فعالی دارد و فضای مجازی تأثیر زیادی بر نگرش و رفتار آنها دارد. نمیتوان بدون توجه به این فضا، سیاستگذاری فرهنگی انجام داد.پ
عضو سابق شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد:نباید ویژگیهای نسل جدید را صرفاً تهدید بدانیم. بسیاری از خصوصیات این نسل میتواند فرصت باشد، اگر با نگاه واقعبینانه و مثبت به آنها توجه شود. نسل جوان ظرفیت نقشآفرینی در عرصههای علمی، مدیریتی و اجتماعی را دارد. اگر وارد فرآیند تصمیمسازی شود، بسیاری از مسائل را بهتر درک خواهد کرد.
وی افزود: درمان اصلی مشکلات فرهنگی، کار عمیق، همهجانبه و مشارکتی است. تا زمانی که همه نهادها و افراد در این مسیر نقش خود را نپذیرند، نمیتوان انتظار تحول جدی داشت.
نسل جوان دستکم گرفته نشود
نسل جوان امروز ظرفیت ایفای نقش در عرصههای علمی، مدیریتی و اجتماعی را دارد. اگر این نسل بهتدریج وارد میدان تصمیمسازی شود و با واقعیتهای اجتماعی و چالشهای کشور از نزدیک مواجه شود، بسیاری از مسائل را عمیقتر و واقعبینانهتر درک خواهد کرد. دانشگاه، مهمترین بستر برای این مواجهه تدریجی و مسئولانه است؛ بستری که اگر بهدرستی مدیریت نشود، میتواند به محل بروز سوءتفاهمها و تنشهای اجتماعی تبدیل شود.
بازتعریف سیاست فرهنگی دانشگاه، ضرورتی اجتنابناپذیر است. این بازتعریف باید بر شناخت دقیق نسل جوان، پذیرش زیست دیجیتال، استفاده خلاقانه از فناوری و عبور از رویکردهای کلیشهای استوار باشد. اگر گفتوگوی واقعی با نسل جوان شکل بگیرد و فرصت مشارکت مؤثر به آنان داده شود، دانشگاه میتواند بار دیگر به کانون انگیزه، تعلق و امید اجتماعی تبدیل شود؛ نقشی که تداوم وضع موجود، آن را با تهدیدی جدی مواجه کرده است.
انتهای پیام/
نظر شما