بهمن اکبری عضو هیئت علمی دانشگاه در گفتوگو با خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز درباره عوامل بروز اعتراضات اجتماعی اظهار کرد: اعتراضات اجتماعی پدیدههایی چندوجهی و زمانمند هستند که در طول زمان و بر بستر زیرساختهای متنوع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شکل میگیرند. بنابراین نمیتوان آنها را به یک عامل یا یک مقطع خاص تقلیل داد.
نسل زد؛ درگیر روایتها بیش از تجربه زیسته
وی در خصوص نقش نسل زد در حوادث اخیر کشور افزود: نسل جدید یا همان نسل زد، بیش از آنکه مستقیماً با برخی مشکلات اقتصادی و معیشتی درگیر باشد، در معرض دائمی روایت این مشکلات قرار دارد. این جوانان هر روز پدر و مادر خود را میبینند که با مسائل معیشتی دستوپنجه نرم میکنند و همزمان حجم بالایی از اخبار، تحلیلها و گزارشها درباره وضعیت اقتصادی و اجتماعی جامعه دریافت میکنند.
اکبری ادامه داد: این مجموعه از فشارهای روانی و اطلاعات متناقض، به شکلگیری احساس ناامیدی، بیثباتی و آیندهای مبهم در ذهن نسل جدید منجر میشود؛ احساسی که بهتدریج میتواند زمینه بروز رفتارهای اعتراضی را فراهم کند.
عضو هیات علمی دانشگاه با اشاره به ترکیب اجتماعی معترضان عنوان کرد: حضور پررنگ طبقه متوسط در میان معترضان نشان میدهد مسئله صرفاً فقر یا معیشت نیست. بخش قابل توجهی از این قشر، با تجربه مداوم سقوط کیفیت زندگی و از دست دادن جایگاه اجتماعی خود مواجه شدهاند.
استاد دانشگاه افزود: این وضعیت، نوعی احساس تحقیر و انسداد آینده ایجاد میکند؛ بهویژه در میان نسلی که بالاترین سطح انتظارات برای مشارکت اجتماعی و داشتن آینده روشن را دارد، اما همزمان با بیشترین موانع ساختاری روبهرو شده است.
ناکارآمدی نظام آموزشی
اکبری در ادامه با اشاره به نقش آموزش گفت: در این میان، نقش نظام آموزشی را نیز نباید نادیده گرفت. درصد بالای دانشآموزان و جوانان کمسن در میان افراد حاضر در ناآرامیها، نشانهای از ناکارآمدی نظام آموزشی در ایفای نقش جامعهپذیری، مهارتآموزی و هویتبخشی است.
وی افزود: مدرسه و دانشگاه، بهجای آنکه کانون پرورش شهروند مسئول، منتقد و گفتوگوگر باشند، در مواردی به فضایی برای تجربه بیعدالتی، سرخوردگی و انفعال تبدیل شدهاند.
خشونت؛ محصول ذهن ناآرام و آینده مبهم
استاد دانشگاه درباره ماهیت خشونت در این اعتراضات تصریح کرد: شدت و شکل خشونت، نسبت مستقیمی با ذهن ناآرام و زبان ملتهب این نسل دارد. جوانی که در فقدان آیندهای روشن و بدون آموزش مهارت تحلیل، گفتوگو و حل مسئله رشد کرده، طبیعی است که در مواجهه با بحرانها واکنشهای هیجانی و گاه خشونتبار نشان دهد.
اکبری تأکید کرد: بنابراین نباید خشونت را صرفاً به سن یا ذات این نسل نسبت داد، بلکه باید مجموعهای از عوامل اقتصادی، روانی، رسانهای و آموزشی را بهصورت همزمان مورد توجه قرار داد.
نگاه تک عاملی فضای گفتوگو را مسدود کرده است
عضو هیات علمی دانشگاه در خصوص نحوه مواجهه حاکمیت با این پدیده اظهار کرد: تبدیل یک پدیده اجتماعی به مسئلهای صرفاً امنیتی، خود میتواند بحران را تشدید کند. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که برخوردهای خشن و تکعاملی، فضای گفتوگوی اجتماعی را مسدود کرده و خشونت را به چرخهای اجتنابناپذیر تبدیل میکند.
اکبری افزود: واقعیتهای میدانی نشان میدهد اکثریت قریب به اتفاق معترضان، شهروندان همین کشور هستند و نمیتوان همه نارضایتیها را صرفاً به عوامل بیرونی نسبت داد.
ضرورت تفکیک اعتراض از اغتشاش
وی ادامه داد: نگاه تکبعدی و امنیتی، امکان شنیده شدن اعتراضات قانونی را از بین میبرد و در نهایت اغتشاش بر موج اعتراض سوار میشود. در حالی که اگر کانالهای قانونی، امن و شفاف برای بیان نارضایتی وجود داشته باشد، بسیاری از این تنشها قابلیت مدیریت و هدایت به مسیر توسعه اجتماعی و سیاسی را دارند.
استاد دانشگاه اضافه کرد: در این زمینه، اقدام مجلس شورای اسلامی در تدوین مقررات مرتبط با حق اعتراض، اقدامی مهم و ضروری تلقی میشود که میتواند زمینه تفکیک اعتراض از اغتشاش را فراهم کند.
هویت؛ مسئلهای حکمرانیمحور نه فردی
اکبری در ادامه به مسئله هویت پرداخت و گفت: هویتسازی یک پروژه اتفاقی یا فردی نیست، بلکه امری حکمرانیمحور است. ایرانیت و اسلامیت بهعنوان دو مؤلفه اصلی هویت جمعی ما، در طول تاریخ در کنار هم شکل گرفتهاند و نمیتوان یکی را نادیده گرفت.
وی تصریح کرد: جوان امروز تحت تأثیر شدید رسانهها و جریانهای هویتی فراملی قرار دارد و حکمرانی ناگزیر است با درک این تحولات، برنامهای منسجم، علمی و بهروز برای بازتولید هویت متناسب با شرایط جدید ارائه دهد.
انسجام اجتماعی؛ سرمایهای که نیازمند تداوم است
استاد دانشگاه با اشاره به تجربه انسجام ملی در مقاطع بحرانی گفت: در برخی رویدادها شاهد شکلگیری انسجام اجتماعی حول یک درد یا تهدید مشترک بودهایم، اما این انسجام به دلیل نبود تبیین روشن و استمرار سیاستهای فرهنگی و اجتماعی، پایدار نمانده است.
وی هشدار داد: اگر این سرمایه اجتماعی حفظ و تقویت نشود، جامعه دوباره به مسیر شکاف، بیاعتمادی و تنش بازمیگردد.
بحران تمدنی؛ فراتر از یک ناآرامی مقطعی
اکبری در جمعبندی سخنان خود اظهار کرد: آنچه امروز با آن مواجه هستیم، صرفاً یک ناآرامی مقطعی نیست، بلکه نشانه یک بحران عمیقتر تمدنی و هویتی است؛ بحرانی که ریشه در انباشت ناکامیهای ساختاری در حوزه اقتصاد، آموزش و مشارکت سیاسی دارد.
وی افزود: این بحران، جوانمحور، شهری، هیجانی و فاقد رهبری مرکزی است و برخوردهای صرفاً امنیتی، تنها به رادیکالتر شدن نسل جدید و تعمیق شکاف دولت و ملت منجر میشود.
آینده ایران در گرو شنیدن صدای جوانان
استاد دانشگاه در پایان تأکید کرد: آینده ایران در گرو توانایی حکمرانی در شنیدن، فهم و گفتوگو با جوانان است. اگر تغییر نگرش راهبردی و بازسازی اعتماد اجتماعی صورت نگیرد، کشور ممکن است وارد دور باطل جدید و پرهزینهتری از ناآرامیهای اجتماعی شود؛ هزینهای که بهمراتب بیش از هزینه اصلاحات ساختاری امروز خواهد بود.
انتهای پیام/
نظر شما