به گزارش خبرنگار علم و فناوری ایسکانیوز؛ شرکت دانش بنیان مهر قائم یک شرکت فعال در حوزه برق و الکترونیک است که در سال ۱۳۹۴ ثبت شده و از سال ۱۳۹۵ تاکنون به‌ عنوان شرکت دانش‌بنیان در حال فعالیت است. علی مهندسیان، مدیرعامل این شرکت و دارنده مدرک دکتری مهندسی هوافضا از دانشگاه علوم و تحقیقات و کارشناسی ارشد از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، بنیانگذار ایده اولیه تأسیس این مجموعه است که با هدف فعالیت در حوزه طراحی، ساخت و تأمین سازه‌های مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر شکل گرفت. اولین مجوز دانشگاهی این شرکت روی توربین‌های بادی محور عمودی بود و این شد که یک شرکت دانش‌بنیان برای نخستین بار این تکنولوژی را وارد ایران و آن را بر مبنای جغرافیای بادی کشور بومی‌سازی کرد.

حوزه اولیه فعالیت شرکت انرژی‌های تجدیدپذیر بود، هرچند خدمات فنی و مهندسی، اتوماسیون صنعتی و سامانه‌های کنترلی نیز از همان ابتدا جزو فعالیت‌های این شرکت محسوب می‌شد. بعد از آن‌که در سال ۱۳۹۷ توانستند نمونه صنعتی توربین‌های عمود محور را به نتیجه برسانند، با توجه به مدل‌های کسب‌وکار و شرایط اجرایی موجود در حوزه تجدیدپذیر، به‌تدریج تمرکز فعالیت شرکت به سمت اتوماسیون صنعتی و شاخه‌های زیرمجموعه آن سوق پیدا کرد.

بزرگترین چالش‌ها در شروع فعالیت شرکت

مهندسیان درباره بزرگ‌ترین چالش‌های پیش روی شرکت در سال‌های ابتدایی گفت: در سال‌های ابتدایی فعالیت، اگر بخواهم به مهم‌ترین چالش اشاره کنم، قطعاً موضوع نقدینگی و سرمایه‌گذاری روی پروتوتایپ‌ها و نمونه‌های اولیه بود. طبیعتاً ساخت دستگاه‌ها و نمونه‌های صنعتی در هر حوزه‌ای که روی آن تخصص داشتیم و ایده‌پردازی می‌کردیم، نیاز به تأمین اولیه داشت و این مسئله یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های ما بود.

به گفته وی، بعدها، زمانی که در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر توانستیم نمونه صنعتی توربین‌های عمود محور را به مرحله اجرا و بهره‌برداری برسانیم و عملاً پروژه از آب و گل درآمد، دغدغه ما به سمت بازاریابی و طراحی بیزینس‌مدل‌هایی رفت که بتوانند سرمایه‌گذار را برای ورود به حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر توجیه کنند.

پس از آن، زمانی که در حوزه اتوماسیون صنعتی توانستیم فعالیت‌هایی را آغاز کنیم و روی طراحی و اجرای دستگاه‌ها کار کنیم، حتی بعد از آن‌که موضوع بازاریابی هم تا حد زیادی پیش رفت، چالش جدید ما که مربوط به چهار، پنج سال اخیر می‌شود، تأمین ضمانت‌نامه‌ها و سرمایه در گردش بود. یعنی قراردادها بسته می‌شد، اما تأمین ضمانت‌نامه‌های قراردادی و همین‌طور سرمایه لازم برای تهیه اقلام و تجهیزات موردنیاز پروژه‌ها، به یکی از چالش‌های اصلی ما تبدیل شده بود.

در نهایت، طی سه تا چهار سال اخیر، فضای کارگاهی به بزرگ‌ترین چالش ما تبدیل شد. البته با همکاری سازمان شهرک‌های صنعتی توانستیم زمینی دریافت کنیم و تا حدی هم ساخت مجموعه را پیش ببریم، اما عملاً به‌واسطه همان مشکلاتی که اشاره کردم، یعنی محدودیت‌های مالی و سرمایه در گردش، پروژه هنوز به تکمیل نهایی نرسیده است.

محصولات شرکت

مهم‌ترین محصولات شرکت مهر قائم در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، توربین‌های بادی عمود محور هستند. علاوه بر آن، در حوزه مخابرات نیز روی ایستگاه‌های زمینی دریافت سیگنال فعالیت دارد و این بخش هم یکی دیگر از حوزه‌های اصلی محصولات و خدمات شرکت محسوب می‌شود.

«ایستگاه زمینی دریافت سیگنال» در ساده‌ترین تعریف، همان ساختاری است که برای دریافت داده از سامانه‌های مخابراتی استفاده می‌شود؛ مشابه دیش‌های دریافت شبکه‌های تلویزیونی، اما با این تفاوت که نمونه‌های تخصصی‌تر برای انتقال داده، پایش جغرافیایی و کاربردهای دقیق صنعتی طراحی می‌شوند و ارتباطات آن‌ها عمومی نیست. به گفته او، شرکتشان طراحی و ساخت این ایستگاه‌ها را با دقت و فرکانس‌های تخصصی انجام داده و بخشی از پروژه‌ها در حوزه‌های جغرافیایی و هواشناسی بوده است.

ساخت یک رادار باند X برای دانشگاه یزد با هدف پایش دیواره معادن و پیش‌بینی ریزش قبل از وقوع حادثه. این سامانه‌ها پیش‌تر وارداتی بودند و به‌دلیل تحریم، دسترسی به آن‌ها محدود شده بود. به گفته او، این پروژه نمونه‌ای از فناوری‌های ارسال و دریافت داده است که در کاربردهای صنعتی و پایش محیطی استفاده می‌شود. همچنین همکاری‌هایی در حوزه ایستگاه‌های زمینی با برخی سازمان‌های مرتبط با داده‌های جغرافیایی و پایش انجام شده است.

توربین‌های بادی عمودمحور مارپیچی، محصولی است که توسعه آن از حدود سال ۱۳۸۸ در شرکت آغاز شده بود، اما از سال ۱۳۹۷ عملاً متوقف شد. مزیت اصلی این توربین‌ها، امکان استفاده در محیط‌های شهری، تولید صدای کم و عدم وابستگی به جهت باد است؛ ویژگی‌هایی که آن‌ها را از توربین‌های متداول محور افقی متمایز می‌کند. با این حال، محدودیت در ظرفیت تولید انرژی و تغییرات اقتصادی، به‌ویژه افزایش نرخ ارز، باعث شد ادامه توسعه این فناوری از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر نباشد.

مهندسیان به مذاکرات و پیش‌قراردادهایی با مجموعه‌هایی مانند برج میلاد، توچال و شهرداری تهران اشاره کرد که قرار بود در قالب مدل BOT اجرا شوند؛ مدلی که در آن سرمایه‌گذار توربین‌ها را نصب و بهره‌برداری می‌کند و پس از مدت مشخصی مالکیت به شهرداری منتقل می‌شود. این طرح‌ها با تغییرات مدیریتی و شرایط اقتصادی متوقف شدند.

او گفت: نمونه‌ای از توربین پنج کیلوواتی این شرکت ابعادی در حدود چهار متر قطر و پنج متر ارتفاع داشته و برای استفاده در فضاهای شهری طراحی شده بود. در تست‌های اولیه‌ای که انجام داده بودیم، توربین‌های ما از نظر عملکرد کاملاً مشابه نمونه‌های خارجی بودند و از نظر قیمتی نیز ارزان‌تر تمام می‌شدند. البته حدود ۶ یا هفت سال است که مدل‌های کسب‌وکار این حوزه را به‌صورت جدی بررسی و تست نکرده‌ایم، اما در مجموع از نظر عملکرد، کیفیت، ظاهر، پشتیبانی و حتی ضمانت ۲۰ ساله، محصولات ما کاملاً قابل رقابت با نمونه‌های خارجی هستند و در برخی موارد حتی عملکرد بهتری هم دارند.

بکارگیری فناوری کاملا بومی

مهندسیان گفت: در تأمین مواد اولیه و برخی تجهیزاتی که در ساخت دستگاه‌ها استفاده می‌کنیم، بسته به نوع پروژه و محصول، بخشی از تجهیزات وارداتی هستند. اگر بخواهم به‌ صورت درصدی بیان کنم، در بعضی بخش‌ها حدود ۳۰ درصد و در برخی موارد تا حدود ۵۰ درصد تجهیزات خارجی هستند، اما باقی تجهیزات، تأمین و تولید داخل و توسط خود مجموعه انجام می‌شود. البته در حوزه تکنولوژی و دانش فنی، موضوع کاملاً متفاوت است و می‌توان گفت فناوری مورد استفاده ما صددرصد داخلی است.

محصولات دانش محور

تقریباً تمامی این محصولات مبتنی بر تحقیق و توسعه هستند. البته منظورم این نیست که مستقیماً از منبع یا خروجی یک پژوهشکده دانشگاهی استخراج شده باشند، اما اساس کار کاملاً بر پایه توسعه علمی و دانشگاهی بوده است. حتی در پروژه توربین‌های بادی، مقاله علمی هم ارائه شد؛ بنابراین می‌توان گفت این محصولات کاملاً بر مبنای فعالیت‌های پژوهشی و توسعه دانشگاهی شکل گرفته‌اند.

مهندسیان افزود: در حال حاضر ما یک مجموعه مستقل و مجزا تحت عنوان واحد تحقیق و توسعه نداریم، چون در شرکت، افراد معمولاً هم‌زمان چند مسئولیت و نقش مختلف را بر عهده می‌گیرند. خود من هم در کنار مسئولیت‌های مدیریتی، در بخش‌های فنی و توسعه‌ای شرکت حضور دارم.با این حال، عملاً همیشه حداقل سه نفر از همکاران ما به‌صورت متمرکز روی بخش تحقیق و توسعه فعالیت می‌کنند؛ به‌ویژه در حوزه توسعه محصولات جدید، ارتقای محصولات موجود و اضافه کردن تایپ‌های جدید به سبد محصولات شرکت. در واقع همین تیم، بخش R&D ما را شکل می‌دهد و روی محصولاتی کار می‌کند که بعداً در اختیار مخاطبان و مشتریان قرار می‌گیرد.

مهم‌ترین مانع پیش روی شرکت‌های دانش‌بنیان در ایران

مهندسیان گفت: به نظر من، موانع شرکت‌های دانش‌بنیان در هر مرحله از رشد استارتاپ متفاوت است. یک کسب‌وکار از زمان شکل‌گیری، تولد، رشد، دوران ابتدایی، بلوغ و در نهایت شکوفایی، مراحل مختلفی را طی می‌کند و در هر مرحله ممکن است با چالش‌هایی روبه‌رو شود که حتی ادامه فعالیت مجموعه را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین خیلی مهم است که وقتی درباره موانع شرکت‌های دانش‌بنیان صحبت می‌کنیم، مشخص باشد منظورمان کدام مرحله از رشد شرکت است. اما اگر بخواهم با همه این توضیحات یک پاسخ کلی و عمومی بدهم، به نظر من مهم‌ترین مانع، بروکراسی است. معمولاً طرح‌ها، تسهیلات و مصوبه‌های مختلفی برای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان تعریف می‌شود، اما فرآیند استفاده از آن‌ها آن‌قدر پیچیده و زمان‌بر است که عملاً بسیاری از شرکت‌ها نمی‌توانند از آن بهره ببرند.

او افزود: من به‌ عنوان مدیر یک شرکت دانش‌بنیان، بدون اغراق می‌توانم بگویم که تقریباً از هیچ‌یک از تسهیلات و طرح‌های حمایتی‌ای که برای شرکت‌های دانش‌بنیان تعریف شده، استفاده نکرده‌ایم و دلیل اصلی آن هم همین بروکراسی و پیچیدگی‌های اداری بوده است. برای مثال، حدود چهار تا پنج سال پیش ما درگیر موضوع ضمانت‌نامه‌های قراردادی بودیم. طبیعتاً یکی از حمایت‌هایی که معاونت علمی و صندوق نوآوری برای شرکت‌های دانش‌بنیان در نظر گرفته‌اند، ارائه تضامین و ضمانت‌نامه‌های قراردادی است، اما ما حتی نتوانستیم یک ضمانت‌نامه از این مسیر دریافت کنیم. در نهایت هم به‌دلیل همان روندهای پیچیده اداری، عملاً پیگیری این موضوع برای ما بی‌نتیجه ماند.

میزان تاثیر تحریم‌ها بر خط تولید

به گفته مهندسیان، تحریم‌ها تقریباً از ابتدا تا انتهای فرآیند تأمین و تولید روی فعالیت این شرکتتأثیر مستقیم داشته‌اند. برای مثال، فقط در سال گذشته بیش از ۱۰۰ هزار دلار در فرآیند نقل‌وانتقال ارز دچار ضرر شد؛ صرفاً به این دلیل که امکان اتصال مستقیم به سیستم بانکی بین‌المللی وجود ندارد و انتقال‌های مالی این شرکت بدون تضمین و پشتوانه بانکی انجام می‌شود.

تحریم‌ها هم در انتخاب تأمین‌کننده‌ها و هم در فرآیند تجارت بین‌الملل برای این شرکت محدودیت ایجاد کرده‌اند. به‌ دلیل این شرایط، عملاً در انتخاب شرکت‌های تأمین‌کننده قطعات، به تعداد محدودی از کشورها و شرکت‌ها محدود می‌شود و امکان همکاری آزادانه با بسیاری از مجموعه‌های معتبر بین‌المللی از بین می‌رود.

او گفت: از طرف دیگر، در حوزه نقل‌وانتقال ارز، ما عملاً از نظر حقوقی در تجارت بین‌الملل بی‌پناه محسوب می‌شویم. یعنی حتی اگر یک شرکت مناسب پیدا کنیم که محصولاتش کاملاً با نیاز ما تطابق داشته باشد و فرآیند پرداخت ارزی هم انجام شود، باز هم هیچ تضمین واقعی‌ای وجود ندارد که کالا را برای ما ارسال کند. اگر هم مشکلی پیش بیاید، عملاً امکان پیگیری حقوقی مؤثر وجود ندارد؛ چون نه ال‌سی (اعتبار اسنادی) در اختیار داریم و نه یک مسیر بانکی رسمی و قابل استناد برای اثبات پرداخت‌ها وجود دارد.

در واقع، نبود زیرساخت‌های رسمی بانکی و مالی باعث شده ریسک همکاری‌های خارجی برای این شرکت بسیار بالا باشد. بعد از مسئله تأمین و انتقال ارز هم، یکی دیگر از مهم‌ترین چالش‌هایی که با آن مواجه است، حمل‌ونقل کالا و محدودیت‌های ناشی از تحریم در این بخش است.

انتهای پیام/

خبرنگار: ملیکا شریف‌زاده