احسان رسولی نژاد پژوهشگر برگزیده جشنواره پژوهش ۱۴۰۴ وزارت علوم در گفتوگو با خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز درباره مشکلات پژوهشی خود اظهار کرد: در مسیر پژوهشی بهویژه زمانی که هدف حرکت و فعالیت در لبه مرزهای دانش جهانی باشد موانع و چالشهای متعددی وجود خواهد داشت. چرا که پژوهش در این سطح مستلزم حمایت مؤثر و پایدار از سوی نهادهای ذیربط، از جمله دانشگاه و وزارت علوم، است؛ حمایتی که متأسفانه در بسیاری از موارد بهطور کامل فراهم نیست.
وی افزود: یکی از مهمترین چالشها برای من، امکان حضور مستمر در کنفرانسهای تراز اول بینالمللی بوده است. شرکت سالانه در حداقل یک کنفرانس معتبر جهانی نقش کلیدی در بهروز ماندن، شبکهسازی علمی و دیدهشدن پژوهش در سطح بینالمللی دارد؛ با این حال، این کنفرانسها معمولاً هزینهبر هستند و اغلب در کشورهایی برگزار میشوند که بهدلیل محدودیتها و مشکلات روادید برای پژوهشگران ایرانی، حضور در آنها با دشواریهای جدی همراه است. از سوی دیگر، هزینه بالای تجهیزات و زیرساختهای فناوری اطلاعات (خرید لب تاپ، سرفیس، و ...)، دسترسی محدود و پرهزینه به کتابها و منابع علمی لاتینِ جدید و همچنین محدودیت در اشتراک پایگاههای علمی معتبر، از دیگر موانع جدی در مسیر انجام پژوهشهای روزآمد و رقابتپذیر در سطح جهانی بودهاند.
رسولی نژاد خاطرنشان کرد: علاوه بر این، نمیتوان از تأثیر دغدغههای اقتصادی و معیشتی پژوهشگران چشمپوشی کرد. کاهش این دغدغهها و ایجاد ثبات نسبی در زندگی حرفهای و شخصی، میتواند تمرکز و توان پژوهشگر را بهطور قابل توجهی افزایش دهد و زمینه را برای تولید پژوهشهای عمیقتر و اثرگذارتر فراهم کند. در مجموع، تجربه شخصی من نشان میدهد که اگر حمایتهای نهادی در زمینه تأمین هزینههای حضور در مجامع علمی بینالمللی، دسترسی به زیرساختهای علمی و فناوری، و ارتقای امنیت شغلی و اقتصادی پژوهشگران تقویت شود، ظرفیت پژوهشگران ایرانی برای حضور مؤثر در مرزهای دانش جهانی بهمراتب بیش از وضعیت فعلی خواهد بود.
شرایط معیشتی و تحریمهای علمی مهمترین مشکل پژوهشگران در ایران است
دانشیار دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران گفت: مشکلات پژوهشگران را میتوان در چند محور اصلی دستهبندی کرد، اما در میان آنها دو عامل شرایط معیشتی و تحریمهای علمی نقش تعیینکنندهتری نسبت به سایر موارد دارند و بهصورت زنجیرهای سایر چالشها را تشدید میکنند. نخست، شرایط مالی و معیشتی پژوهشگران است. زمانی که پژوهشگر با دغدغههای اقتصادی روزمره مواجه باشد، امکان تمرکز پایدار، برنامهریزی بلندمدت و حرکت در مرزهای دانش بهشدت کاهش مییابد. امنیت شغلی و معیشتی نهتنها یک مسئله رفاهی، بلکه پیششرط تولید علم باکیفیت و رقابتپذیر در سطح بینالمللی است. دوم، تحریمهای علمی و محدودیتهای بینالمللی است که تأثیر عمیقی بر فعالیتهای پژوهشی گذاشتهاند. این تحریمها خود را در قالب دشواری در دسترسی به پایگاههای علمی، محدودیت در خرید کتابها و منابع بهروز، مشکلات انتقال مالی برای پرداخت هزینه چاپ مقالات، ثبتنام در کنفرانسها، و همچنین موانع همکاری رسمی با برخی دانشگاهها و مؤسسات علمی معتبر جهان نشان میدهند. این شرایط، عملاً پژوهشگران را در یک فضای نابرابر علمی قرار میدهد.
وی درباره راهکار حل مشکلات پژوهشگران تصریح کرد: حل مشکلات پژوهشگران در کشور مستلزم یک رویکرد جامع و هماهنگ است که در آن بهبود شرایط معیشتی و امنیت شغلی پژوهشگران بهعنوان اولویت اصلی در کنار کاهش اثر تحریمهای علمی از طریق تقویت دیپلماسی علمی و همکاریهای بینالمللی قرار گیرد. همزمان، کاهش بروکراسیهای اداری، تسهیل دسترسی به منابع علمی بهروز و حمایت از حضور پژوهشگران در مجامع علمی معتبر جهانی میتواند نقش تعیینکنندهای در ارتقای کیفیت پژوهش داشته باشد. تحقق این اهداف نیازمند همکاری مؤثر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاهها، سازمان برنامه و بودجه، وزارت امور خارجه و نهادهای علمی بینالمللی است تا با ایجاد زیرساختهای حمایتی پایدار، زمینه فعالیت مؤثر پژوهشگران ایرانی در مرزهای دانش جهانی فراهم شود.
دستاورد پژوهشهای علوم انسانی کشف یا اختراع محصول فیزیکی نیست
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با بیان این که رشته علوم اقتصادی، برخلاف برخی رشتههای فنی و مهندسی، بهطور مستقیم منجر به کشف یا اختراع محصول فیزیکی نمیشود، تاکید کرد: با این حال، از منظر علوم انسانی و علوم اجتماعی، نقش بسیار مهمی در حل مسائل مالی و اقتصادی، بهینهسازی تصمیمگیریها و کاهش هزینهها در سطح ملی و نهادی ایفا میکند. فعالیتهای پژوهشی بنده عمدتاً در قالب پروژههای ملی و بینالمللی کاربردی انجام شده است که علاوه بر تولید دانش، برای دانشگاه نیز درآمدزایی مستقیم و غیرمستقیم به همراه داشته است. از جمله این فعالیتها میتوان به اجرای پروژههای ملی در همکاری با نهادهایی همچون یونسکو و همچنین انجام طرحهای پژوهشی برای مرکز شورای رقابت اشاره کرد که منجر به ایجاد درآمد بالاسری برای دانشگاه شده و در عین حال، به بهبود سیاستگذاری و تصمیمسازی اقتصادی در کشور کمک کرده است. علاوه بر این، مشارکت در طرحهای مشترک بینالمللی، از جمله طرح دهخدا–مندلیف، ضمن تأمین منابع مالی پژوهشی، نقش مهمی در تقویت جایگاه بینالمللی دانشگاه تهران، توسعه شبکههای علمی جهانی و افزایش تعاملات علمی پایدار داشته است. این نوع پروژهها اگرچه به تولید محصول فیزیکی منجر نمیشوند، اما با انتقال دانش، بهبود سیاستهای اقتصادی و ارتقای ظرفیتهای نهادی، تأثیر قابل توجهی در کاهش هزینههای کلان اقتصادی و افزایش بهرهوری تصمیمگیریها دارند.
گفتنی است، حوزه تخصصی و فعالیت پژوهشی رسولی نژاد «اقتصاد جهانی» است. تمرکز اصلی پژوهشهای وی بر تحلیل تحولات اقتصاد بینالملل، ساختارهای اقتصادی جهانی و تعامل اقتصادهای توسعهیافته و در حال توسعه است. در این راستا، تاکنون پژوهشهای بینالمللی متعددی در مجلات معتبر علمی منتشر کرده است که از جمله آنها میتوان به نشریات برجستهای مانند Nature و مجلات وابسته به دانشگاه MIT اشاره کرد. بخش قابل توجهی از این پژوهشها با مشارکت اساتید و پژوهشگران برجسته از کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه انجام شده است که این همکاریهای علمی بینالمللی نقش مهمی در افزایش رؤیتپذیری، کیفیت و ماندگاری تحقیقات منتشرشده داشته است. نتیجه این فعالیتهای پژوهشی، ثبت بیش از ۷۰۰۰ ارجاع علمی بینالمللی به آثار وی بوده است که در حوزه اقتصاد، عددی قابل توجه محسوب میشود.
همچنین بر اساس نظام رتبهبندی مشترک دانشگاه استنفورد و انتشارات الزویر (Elsevier)، در دو سال اخیر در فهرست ۲ درصد دانشمندان پراستناد جهان قرار گرفتهام که در این میان، تنها اقتصاددان از دانشگاههای ایران در این فهرست بوده است. علاوه بر این، بر اساس ارزیابیهای پایگاه جهان علوم اسلامی (ISC) نیز در دو سال اخیر در زمره ۱ درصد دانشمندان برتر جهان قرار داشته است. این دستاوردها نشاندهنده تأثیرگذاری بینالمللی پژوهشهای انجامشده و جایگاه علمی آنها در جامعه علمی جهانی است.
انتهای پیام/
نظر شما