به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، در میانه تورم، نااطمینانی و فرسایش تدریجی امید اجتماعی، پرسش از «کارکرد ایمان» دیگر صرفاً یک بحث نظری نیست. از ماه رمضان نه فقط بهعنوان آیینی عبادی، بلکه بهمثابه ظرفیتی برای بازسازی روح جمعی و بازاندیشی در نسبت هیئت، رسانه و مدیریت فرهنگی باید یاد کرد؛ ظرفیتی که اگر هوشمندانه به کار گرفته نشود، به تدریج کماثر خواهد شد.
در ادامه گفتگوی ایسکانیوز با حسن بنیانیان رئیس هیات مدیره موسسه فرهنگی پیوست نگاری افق و رئیس پیشین کمیسیون فرهنگی- اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی را بخوانید.
رمضان؛ پناهگاه معنوی در عصر اضطرابهای انباشته
بنیانیان درباره پیوندی که ماه رمضان و حضور معنویاش با واقعیتهای زیست اجتماعی در شرایط انباشت فشارهای روحی و اضطرابهای موجود در جامعه برقرار میکند، گفت: در جامعه، طیفهای پردامنهای وجود دارد. از اقشار مذهبی و متدین که تحت تاثیر فضای معنوی ماه مبارک رمضان هستند تا افرادی که در میانه قرار دارند و ممکن است حتی روزه هم نگیرند اما تحت تأثیر فضای معنوی ماه رمضان باشند، تا افرادی که عصبانیاند که چرا ماه رمضان فرا رسیده است؛ که البته اینها در کشور ما در اقلیت هستند.
وی با بیان اینکه ماه مبارک رمضان یک فرصت آرامشدهنده و معنویتافزا در جامعه ماست، اضافه کرد: مانند کارکرد خاص ماه محرم که از زاویهای دیگر باورهای دینی را تقویت میکند، ماه مبارک رمضان هم اتصال افراد را با خالق هستی و با مولا علی علیهالسلام تقویت میکند و به طور طبیعی این تقویت ارتباط، تا اندازه زیادی موجب تسکین ناراحتیها و اضطرابها میشود. به ویژه آن اضطرابهایی که به خاطر شرایط زندگی و فعالیتهایی که دشمن علیه ما سازماندهی کرده، شکل گرفته است.
عضو پیشین شورای عالی انقلاب فرهنگی با طرح اینکه چنین بحثهایی به پرسشهایی دامن میزند، افزود: یک پرسش این است که چگونه میتوان استفاده بیشتری از این فضا کرد؟ مردم چه کاری باید انجام دهند؟ رسانهها چه باید بکنند؟ مسئولین چه وظیفهای دارند؟ این سؤال همواره مطرح است که آیا ما از فرصت ماه مبارک رمضان بهره کافی میبریم یا نمیتوانیم به اندازه کافی از کارکرد ذاتی این ماه استفاده کنیم؟
بنیانیان در پاسخ به اینکه در شرایط فرسایش بیصدای روح جمعی ایرانیان در رویارویی مستمر با بحرانهای درهمتنیده و چندلایه، آیینهای دینی، بهویژه مناسک ماه رمضان، در بازتنظیم روح جمعی و بازآوری احساس تعلق اجتماعی ما چگونه میتوانند نقشآفرین باشند، گفت: اینکه «چگونه میتوانند باشند» متفاوت است با اینکه «آیا نقشآفرین هستند یا نه». البته اینکه نقشآفرین هستند، قطعی است.
رئیس هیات مدیره موسسه فرهنگی پیوست نگاری افق اضافه کرد: وقتی تکیهگاه ما به سمت خدا میرود و احساسات و علایق ما نسبت به ائمه اطهار به واسطه معنویت ماه رمضان تقویت میشود، این آثار بر آن مترتب است. اما اینکه بگوییم چگونه میتوان از این ظرفیت بیشتر استفاده کرد، به دانش و تحلیلهای نخبگان جامعه بازمیگردد.
وی با بیان اینکه ریشههای مشکلات اقتصادی ما و تورم، عوامل زایندهای دارند، تصریح کرد: ما در این بخش ضعیف هستیم. علت هم این است که وقتی افراد در رشتههای مختلف تقسیم میشوند، تحلیلها ناقص میشود. کسی که صرفاً میخواهد درباره اقتصاد سخن بگوید، عوامل فرهنگی، اجتماعی، طبیعی و حتی تلاشهای مستمر دشمن را در نظر نمیگیرد. از سوی دیگر، کسی که تحلیل فرهنگی میکند، عوامل اقتصادی را نمیبیند. این تحلیلهای ناقص وقتی به جامعه منتقل میشود و این عوامل ناقص در کنار هم قرار میگیرند، برداشتهای غلط در تحلیل مردم شکل میگیرد.
بنیانیان با برشمردن عواملی مانند تورم، کاهش قدرت خرید و رشد بیعدالتی به عنوان معضلهای موجود در جامعه، گفت: در بروز این معضلها تلاشهای دشمن یکی از متغیرهاست؛ اما کاستیها و ضعفهای مدیریتی داخلی خود ما هم هست که این دو یکدیگر را تشدید میکنند. دشمن دشمنی خود را میکند؛ اما اگر ما بخواهیم این مسائل را به او نسبت دهیم، باید از نقاط ضعف داخلی خود نیز تحلیل دقیق و عالمانه داشته باشیم.
این چهره فرهنگی با طرح اینکه ما مرتب در اقتصاد خود توقعآفرینی میکنیم، ادامه داد: این رویه در شرایطی است که اقتصادمان قدرت پاسخگویی به این انتظارات را ندارد. کمتر بحث میکنیم که آیا این انتظاراتی که شبانهروز به مردم تزریق میکنیم، در شرایط اقتصادی امروز ایران قابل پاسخگویی است یا به گسترش نارضایتی میانجامد؟
وی با زیر سوال بردن ظرفیت مدیریتی کشور برای حرکت به سمت عدالت، تصریح کرد: در این شرایط، دائم مردم را به رعایت عدالت دعوت میکنیم. ما نظام مالیاتی عادلانه و کارآمدی در کشور نداریم، اما مرتب درباره عدالت سخن میگوییم. فاصله طبقاتی در حال افزایش است و ما همچنان از عدالت صحبت میکنیم. این تبدیل به انتظار میشود که پس شما باید کاری بکنید.
تحلیلهای ناقص، انتظارات فزاینده؛ چرا نارضایتی بازتولید میشود؟
بنیانیان با انتقاد از اینکه رسانههای مدرن مرتب کشورهای توسعهیافته را به نسل جوان ما نشان میدهند، گفت: نسل جوان باید بفهمد پیشرفت در آن کشورها چگونه شکل گرفته است. نسلی پرتلاش در آن کشورها صبح زود از خواب بیدار میشود و جدی کار میکند. اما جوان ما تا پیش از ظهر میخوابد و درعین حال توقعش بسیار بالاست. آن منظره را در کشورهای غربی و توسعهیافته میبیند و توقع در او ایجاد میشود، اما حالِ کار، نظم و تلاش را ندارد. رسانههای ما در این زمینه بسیار ضعیف عمل میکنند.
وی با انتقاد از رویکردهای فرهنگی موجود در رسانههای داخلی و اثربخشی ناکافی آنها گفت: گاهی در تلویزیون بیست یا سی دقیقه مداحی پخش میشود، اما هرچه به شعر آن دقت میکنید، هیچ ارزش افزودهای برای ذهن مخاطب ندارد. هیچکس فکر نمیکند هر برنامه تلویزیونی باید بازدهی در اصلاح فرهنگ جامعه داشته باشد. از این دست مثالها بسیار است. اینها بخشی از واقعیتهایی است که هنگام شکلگیری بحرانها به آن توجه میشود، اما وقتی اوضاع آرام میشود، رهایش میکنیم.
عضو پیشین شورای عالی انقلاب فرهنگی در پاسخ به اینکه عناصر مفهومی موجود در فرهنگ شیعی مانند صبر، امید به گشایش و مجاهدت برای عبور از تنگناها و ابتلائات را چگونه میتوان در مدیریت رنج، احیای روح تعلق جمعی، کاهش نااطمینانی و تقویت تابآوری اجتماعی در موسم آیینی رمضان به کار گرفت، گفت: برای آن قشری که هنوز اعتقاد و علاقه دارند و شرکت میکنند، این فرصتی است که درباره بازدهی و اثربخشی این مراسم کار عالمانه انجام دهیم. این نیازمند استفاده از ظرفیت افراد اندیشمند، اساتید دانشگاه و طلاب فاضل است. باید این سؤال را مطرح کرد که هیئت ما اگر بخواهد اثربخش باشد، چه باید بکند؟ چگونه میتوان بازدهی آن را افزایش داد؟
وی با ابراز اینکه باید آن قشری که هنوز با این مراسم قهر نکرده و فاصله نگرفتهاند را جذب کنیم، گفت: این یکی از محورهاست. ظرفیت بزرگ ما همین مراسم شیعی و همین هیئتهاست که در طول تاریخ دین را منتقل کردهاند. اما رسانههای مدرن آمدهاند و این رابطه را به سرعت تضعیف میکنند. ما باید بهطور جدی به این مسئله بپردازیم. شوکی که به جامعه وارد شده، باید ما را وادار کند که به این موضوع توجه کنیم.
بنیانیان در واکنش به اینکه یعنی ما کارکرد رسانه و ظرفیتهایش را به درستی درک نکردهایم، گفت: بله، رسانههای مدرن هم فرصتاند و هم آسیب. ما باید بتوانیم آنها را با هیئتها پیوند دهیم؛ یعنی هیئت خود را حفظ کنیم، نشستهای رو در رو را داشته باشیم، اما از رسانههای مدرن نیز برای توسعه اهداف همین هیئتها استفاده کنیم. این کار نیازمند آموزش و مهارت است و مدیران هیئتها باید بهطور جدی شاگردی کنند. همچنین باید جایی باشد که اساتید دانشگاه و طلاب فاضل به هم پیوند بخورند و در قالب گروههایی به این هیئتها کمک کنند تا اثربخشی آنها ارتقا یابد.
هیئت در برابر رسانه مدرن؛ ضرورت یک پیوند هوشمندانه
وی در پاسخ به اینکه آیا هیئت، مسجد و منبر، رسانههای سنتی ما نبودهاند که اکنون نیاز به بازپروری دارند تا کاربری مدرنتر و گستردهتری پیدا کنند، گفت: دقیقاً همینطور است. باید گروههایی شکل بگیرد تا نوآوری را متناسب با شرایط زمانی به این هیاتها تزریق کنند؛ وگرنه به تدریج اینها لاغر و و ضعیف و کمتأثیر میشوند. البته این تحولات باید در چارچوب شرع صورت گیرد و نیازمند حضور صاحبنظران دارای صلاحیت است، زیرا هر تحولی لزوماً مفید نیست. این تحول باید در چارچوب اصول دینی انجام شود.
انتهای پیام/
نظر شما