به گزارش خبرنگار علم و فناوری ایسکانیوز؛ شبکه برق اسرائیل، برخلاف تصور رایج از زیرساختهای کاملاً پراکنده و انعطافپذیر، ساختاری دارد که در میانه تمرکز و پراکندگی قرار میگیرد؛ ساختاری که در ظاهر کارآمد و مدرن به نظر میرسد، اما در لایههای عمیقتر خود، وابستگی قابل توجهی به چند گره حیاتی را پنهان کرده است.
بررسی دادههای تولید برق این رژیم نشان میدهد که تنها ۲ نیروگاه بزرگ، نزدیک به یک سوم برق کشور را تأمین میکنند و اگر دامنه نگاه به پنج یا ۶ نیروگاه اصلی گسترش یابد، سهم آنها از کل تولید برق به بیش از ۶۰ درصد میرسد. چنین تمرکزی، هرچند مدیریت و بهرهوری را در شرایط عادی تسهیل میکند، اما در شرایط بحران، به پاشنه آشیل شبکه تبدیل میشود؛ چراکه اختلال در چند نقطه محدود میتواند پیامدهایی فراتر از یک اختلال موضعی داشته باشد و به سطح ملی تسری پیدا کند.
در یک سناریوی واقعبینانه، از مدار خارج شدن تنها یک نیروگاه بزرگ میتواند بین ۱۰ تا ۲۰ درصد از برق کشور را تحت تأثیر قرار دهد؛ وضعیتی که بهسرعت به خاموشیهای منطقهای و افزایش فشار بر سایر بخشهای شبکه منجر میشود. اگر این اختلال به طور همزمان ۲ نیروگاه کلیدی را درگیر کند، دامنه بحران به مراتب گستردهتر خواهد شد و حتی احتمال خاموشیهای سراسری و بیثباتی جدی در شبکه برق را به دنبال خواهد داشت.
با این حال، نقطهای که بیش از همه توجه تحلیلگران را جلب میکند، نه صرفاً نیروگاهها، بلکه تأسیسات گازی دریایی است که ستون فقرات تولید انرژی اسرائیل را شکل میدهند. هرگونه آسیب به این منابع، میتواند به طور همزمان چندین نیروگاه را از کار بیندازد و کاهش شدیدی -حتی تا بیش از نیمی از ظرفیت تولید برق- را رقم بزند؛ وضعیتی که از آن به عنوان مهمترین ضعف راهبردی این شبکه یاد میشود.
این در حالی است که مقایسه با ساختار شبکه برق ایران، تفاوتی معنادار را نشان میدهد. در ایران، تعدد نیروگاههای کوچک و متوسط و پراکندگی جغرافیایی آنها، نوعی تابآوری ساختاری ایجاد کرده که مانع از آن میشود یک یا چند نقطه محدود بتوانند کل شبکه را دچار اختلال گسترده کنند. در مقابل، شبکه برق اسرائیل با تکیه بر تعداد کمتری نیروگاه بزرگ و وابستگی بالا به چند هاب انرژی، در برابر حملات یا اختلالات نقطهای آسیبپذیرتر به نظر میرسد؛ ارزیابیای که در گزارشهای نهادهای بینالمللی انرژی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
در مجموع، اگرچه زیرساخت برق اسرائیل از نظر فناوری و مدیریت بحران در سطح پیشرفتهای قرار دارد و به سیستمهای پشتیبان متعددی مجهز است، اما واقعیت آن است که تمرکز نسبی تولید برق و اتکای سنگین به منابع محدود، ریسک اختلالات گسترده را افزایش میدهد. به بیان دیگر، هرچند خاموشی کامل و سراسری سناریویی پیچیده و دشوار محسوب میشود، اما آسیب به چند نقطه کلیدی—بهویژه در حوزه تأمین گاز—میتواند این شبکه را با چالشهایی جدی و فراگیر مواجه کند.
شبکه برق اسرائیل
شبکه برق اسرائیل توسط Israel Electric Corporation اداره میشود و ویژگی اصلی آن این است:
نسبتاً متمرکزتر از ایران
وابسته به چند نیروگاه بزرگ گازی و زغالی
وابسته به چند میدان گازی دریایی کلیدی (مثل لویاتان)
طبق دادههای رسمی حدود ۷۰ درصد برق اسرائیل از گاز طبیعی، حدود ۲۰ درصد از زغالسنگ و بقیه از انرژیهای تجدیدپذیر تأمین میشود.
شرکت برق اسرائیل
شرکت برق اسرائیل بزرگترین تأمینکننده برق در اسرائیل و سرزمینهای فلسطینی است. این شرکت وظیفه ساخت، نگهداری و بهرهبرداری از نیروگاهها، پستهای برق، و همچنین شبکههای انتقال و توزیع برق در اسرائیل را بر عهده دارد.
این شرکت تنها شرکت یکپارچه برق در دولت اسرائیل محسوب میشود. ظرفیت نصب شده تولید برق آن حدود ۷۵ درصد از کل ظرفیت تولید برق کشور را تشکیل میدهد. این شرکت تقریباً تمام برق مصرفی در اسرائیل را انتقال و توزیع میکند، از جمله برقی که توسط سایر تولیدکنندگان تولید میشود. دولت اسرائیل حدود ۹۹٫۸۵ درصد از سهام این شرکت را در اختیار دارد.
شرکت برق اسرائیل امروزه یکی از بزرگترین شرکتهای صنعتی اسرائیل است و مالک و بهرهبردار یک شبکه گسترده توزیع برق در سراسر کشور است که از ۵۰ سایت نیروگاهی با ظرفیت نصب شده مجموع ۲۲٫۲ گیگاوات تغذیه میشود. از پایان سال ۲۰۱۰، این شرکت عمدتاً برق پایه را با استفاده از گاز طبیعی و نیروگاههای دیزلی تولید میکند.
در سال ۲۰۲۲، این شرکت ۷۶٫۹ تراواتساعت برق فروخت. طبق تصمیم دولت اسرائیل، حدود نیمی از برق کشور توسط بخش خصوصی تولید و سپس توسط این شرکت برق توزیع میشود.
نیروگاه «اوروت رابین» متعلق به این شرکت دارای دومین سازه بلند اسرائیل (دودکش ۳۰۰ متری) است، و نیروگاه «ریدینگ» در تلآویو از نخستین نیروگاههای این شرکت به شمار میرود.
ظرفیت تولید برق
نیروگاههای بخاری (زغالسنگ، نفت کوره، گاز طبیعی): ۶۱۸۰ مگاوات
توربینهای جت سبک (گاز طبیعی، دیزل): ۵۰۴ مگاوات
توربینهای گازی صنعتی (گاز طبیعی): ۹۱۴ مگاوات
سیکل ترکیبی (گاز طبیعی): ۳۳۵۷ مگاوات
مجموع: ۱۰٬۹۵۵ مگاوات
مهمترین نیروگاههای برق اسرائیل
مهمترین نیروگاههای برق اسرائیل نیروگاه «اوروت رابین» -که بزرگترین آنهاست-، نیروگاه «روتنبرگ» و چند نیروگاه گازی است که در ادامه آنها را معرفی میکنیم.
نیروگاه اوروت رابین
ظرفیت: حدود ۲۵۹۰ مگاوات
سهم: حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد برق کشور
نوع: زغالسنگ (در حال تبدیل به گاز)
این نیروگاه نزدیک به یکپنجم برق اسرائیل را تولید میکند.
نیروگاه اوروت رابین یک نیروگاه برق در ساحل دریای مدیترانه در شهر حدرا (Hadera) است که متعلق به شرکت برق اسرائیل است و توسط همین شرکت اداره میشود. این نیروگاه تا سال ۲۰۲۲ بزرگترین نیروگاه برق اسرائیل محسوب میشود و دارای ۶ واحد تولید حرارتی است که در مجموع توان تولید ۲٫۵۹ گیگاوات برق را دارند و عمدتاً از زغالسنگ به عنوان سوخت اصلی استفاده میکنند.
همچنین، ۲ واحد جدید سیکل ترکیبی با سوخت گاز طبیعی، هر کدام با ظرفیت ۶۳۰ مگاوات، در این سایت در حال ساخت هستند. قرار است چهار واحد قدیمیتر زغالسنگی تا اواسط دهه ۲۰۲۰ از مدار خارج شوند تا یکی از منابع اصلی آلودگی هوا در کشور حذف شود.
ساخت این نیروگاه در سال ۱۹۷۳ آغاز شد. این نیروگاه دارای یک بندر اختصاصی زغالسنگ است که مستقیماً نیاز سوخت آن را تأمین میکند. مجموع ظرفیت تولید آن از ۶ واحد (چهار واحد کوچکتر و ۲ واحد بزرگتر) به ۲ هزار و ۵۹۰ مگاوات میرسد. طراحی کلی نیروگاه امکان افزودن ۲ واحد بزرگ دیگر در آینده را نیز فراهم کرده است.
این نیروگاه در سال ۲۰۱۶ حدود ۱۹ درصد از کل ظرفیت تولید برق شرکت برق اسرائیل را تشکیل میداد.
مصرف زغالسنگ: حدود ۱۸ هزار تن در روز
مصرف آب دریا: حدود ۳۲۰ هزار تن در ساعت
امکان استفاده از نفت کوره به عنوان سوخت جایگزین
وجود تأسیسات آبشیرینکن در کنار نیروگاه (ساخته شده در ۲۰۰۹)
در دهه ۲۰۱۰، تجهیزات کنترل آلودگی مانند اسکرابر (FGD) و سیستم کاهش اکسیدهای نیتروژن (SCR) به بخشی از نیروگاه اضافه شد که باعث کاهش قابل توجه آلودگی شد.
یکی از دودکشهای این نیروگاه با ارتفاع ۳۰۰ متر دومین سازه بلند اسرائیل است (پس از تأسیسات راداری دیمونا)، هرچند این دودکش قدیمی دیگر مورد استفاده قرار نمیگیرد.
در سال ۲۰۱۶، وزارت انرژی اسرائیل اعلام کرد که چهار واحد قدیمی (یک تا چهار) باید تعطیل شوند. این واحدها با یک نیروگاه سیکل ترکیبی گازی جایگزین خواهند شد که از توربینهای پیشرفته GE استفاده میکند.
نیروگاه «روتنبرگ»
ظرفیت: حدود ۲۲۵۰ مگاوات
سهم: حدود ۱۵ درصد برق اسرائیل
نیروگاه روتنبرگ یک نیروگاه حرارتی با سوخت زغالسنگ است که در ساحل دریای مدیترانه در شهر اشکلون (Ashkelon) اسرائیل قرار دارد. این نیروگاه نیز متعلق به شرکت برق اسرائیل (IEC) است و توسط همین شرکت اداره میشود. از نظر ظرفیت تولید، دومین نیروگاه بزرگ کشور است و حدود ۱۵ درصد از کل ظرفیت تولید شرکت برق اسرائیل را تأمین میکند. نزدیکی آن به دریا به دلیل استفاده از آب دریا برای سیستم خنکسازی است.
ظرفیت نصب شده این نیروگاه در مجموع ۲ هزار و ۲۵۰ مگاوات است. این نیروگاه از ۲ بلوک تشکیل شده که هر کدام شامل ۲ واحد تولید برق هستند:
۲ واحد ۵۵۰ مگاواتی
۲ واحد ۵۷۵ مگاواتی
در ابتدا، زغالسنگ از طریق قطار از بندر اشدود به نیروگاه منتقل میشد، اما در سال ۲۰۰۰ یک اسکله عمیق اختصاصی برای تخلیه زغالسنگ در محل نیروگاه ساخته شد.
در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، این نیروگاه هدف حمله راکتی قرار گرفت. یک واحد از آن از سال ۲۰۲۲ برای تبدیل به گاز خاموش شده و بقیه واحدها هم قرار است تا حدود ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ تدریجاً تبدیل شوند. به همین دلیل این نیروگاه کاملاً سالم و پایدار نیست و بخشی از واحدها خاموش یا در حال تغییرند. با این حال کم و بیش فعال است.
نیروگاههای گازی کلیدی
اسرائیل چند نیروگاه گازی مهم دارد که عبارتند از: میدان گازی تامار (Tamar Gas Field) و میدان گازی لویاتان (Leviathan Gas Field).
اینها خودشان نیروگاه نیستند، اما ستون فقرات تولید برق اسرائیل هستند و اگر آسیب ببینند، چندین نیروگاه همزمان از کار میافتد. گزارشهای U.S. Energy Information Administration تأکید میکنند که وابستگی اسرائیل به این میادین بسیار بالاست.
میدان لویاتان یکی از بزرگترین منابع گاز منطقه است و ستون اصلی صادرات انرژی اسرائیل محسوب میشود. نقش کلیدی در اقتصاد و سیاست خارجی این کشور دارد. این میدان در کنار میدان تامار، باعث شده اسرائیل از واردکننده انرژی به صادرکننده گاز تبدیل شود.
میدان گازی تامار
میدان گازی تامار یک میدان گاز طبیعی در دریای مدیترانه است که در حدود ۸۰ کیلومتری غرب حیفا و در عمق حدود هزار و ۷۰۰ متری آب قرار دارد. این میدان در منطقه اقتصادی انحصاری اسرائیل در «حوضه لوانت» واقع شده و یکی از مهمترین منابع انرژی این کشور به شمار میرود.
این میدان توسط شرکت Chevron اداره میشود. میدان تامار دارای ۲۰۰ میلیارد مترمکعب ذخایر اثبات شده گاز است و حدود ۸۴ میلیارد مترمکعب ذخایر احتمالی دارد.
این میدان در زمان کشف در سال ۲۰۰۹، بزرگترین کشف انرژی در حوضه لوانت بود.
توسعه میدان در سال ۲۰۱۰ با هزینهای حدود ۳ میلیارد دلار به تولید و بهرهبرداری رسید و تولید گاز از میدان تامار از ۳۰ مارس ۲۰۱۳ آغاز شد.
در سال ۲۰۱۸، بیش از ۶۰ درصد برق اسرائیل از گاز این میدان تأمین میشد. در سال ۲۰۲۲، تولید سالانه آن حدود ۱۰٫۲۵ میلیارد مترمکعب بود.
میدان گازی لویاتان
میدان گازی لویاتان یکی از بزرگترین میادین گاز طبیعی در دریای مدیترانه است که در حدود ۱۳۰ کیلومتری غرب حیفا و در عمق حدود هزار و ۵۰۰ متری آب در حوضه لوانت قرار دارد. این میدان در فاصله حدود ۴۷ کیلومتری جنوب غربی میدان تامار واقع شده و یکی از مهمترین منابع انرژی اسرائیل محسوب میشود.
اپراتور این میدان شرکت Chevron است و شرکتهای Delek و Ratio نیز در آن شریک هستند.
حجم کل گاز درجای این میدان گازی حدود ۹۹۰ میلیارد مترمکعب و ذخایر قابل برداشت آن حدود ۶۲۰ میلیارد مترمکعب است.
براساس برآوردها در سال ۲۰۱۷ این میدان میتواند نیاز داخلی اسرائیل را تا حدود ۴۰ سال تأمین کند.
لویاتان همراه با میدان تامار، بهعنوان پایه اصلی استقلال انرژی اسرائیل و تبدیل این کشور به صادرکننده گاز در نظر گرفته میشود.
این میدان گازی در سال ۲۰۱۰ کشف شد و مطالعات اولیه نشان میداد ۵۰ درصد احتمال وجود گاز با برآورد اولیه ۴۵۰ میلیارد مترمکعب هست.
این میدان نقش مهمی در تبدیل مصر به «هاب گاز منطقهای» ایفا کرده است.
انتهای پیام/
نظر شما