به گزارش خبرنگار علم و فناوری ایسکانیوز؛ ایران پس از حملات هوایی آمریکا و رژیم صهیونیستی، از پهپادهای شاهد-۱۳۶ برای اشباع سامانه‌های پدافند هوایی کشورهای حوزه خلیج فارس استفاده کرد. این پهپادها ارزان و تولیدشان آسان است، در حالی که موشک‌های رهگیر می‌توانند میلیون‌ها دلار هزینه داشته باشند. استفاده روسیه از این پهپادها در جنگ اوکراین به اثبات کارایی آن‌ها در میدان نبرد کمک کرد. این پهپاد بدون سرنشین ساخت ایران از نوع شاهد-۱۳۶ در مناسبت چهل ‌و هفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی در میدان آزادی تهران در ۱۱ فوریه ۲۰۲۶ به نمایش درآمد.

این پهپاد که ابتدا در ایران طراحی شد، اکنون به یکی از ابزارهای رایج جنگ‌های مدرن تبدیل شده است. شریک راهبردی تهران، یعنی روسیه، نیز از این فناوری در تهاجم چند ساله خود به اوکراین استفاده کرده است.

اکنون این پهپادها — که پیشرفته‌ترین آن‌ها مدل دوربرد شاهد-۱۳۶ است — به بخش مرکزی راهبرد تلافی ایران علیه آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن تبدیل شده‌اند و تاکنون هزاران فروند از آن‌ها به کار گرفته شده است.

در نگاه نخست، شاهد در مقایسه با فناوری‌های پیشرفته تسلیحاتی چندان چشمگیر به نظر نمی‌رسد و برخی تحلیلگران از آن با عنوان «موشک کروز کشورهای فقیر» یاد می‌کنند. با این حال، اگرچه متحدان آمریکا توانسته‌اند با کمک سامانه‌های دفاعی ارائه ‌شده از سوی آمریکا مانند موشک‌های پاتریوت بخش عمده پهپادهای ورودی را رهگیری کنند، اما بسیاری از پهپادهای شاهد همچنان توانسته‌اند به اهداف خود اصابت کنند.

عدم توازن هزینه‌ها

تحلیلگران می‌گویند کلید کارایی پهپادهای شاهد ایران در تعداد بالای آن‌هاست.

این پهپادها نسبتاً ارزان هستند و تولید انبوه آن‌ها آسان است؛ به‌ویژه در مقایسه با سامانه‌های پیشرفته‌ای که برای مقابله با آن‌ها استفاده می‌شود.

به همین دلیل، این پهپادها برای حملات دسته‌جمعی (swarming) و اشباع سامانه‌های پدافند هوایی بسیار مناسبند؛ زیرا هر پهپاد سرنگون ‌شده نیز به معنای مصرف یک دارایی دفاعی گران‌قیمت است.

پاتریچیا بزیلچیک، تحلیلگر پروژه دفاع موشکی در مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی در واشنگتن، می‌گوید: شاهد-۱۳۶ و دیگر سامانه‌های بدون سرنشین به کشورهایی مانند روسیه و ایران اجازه داده‌اند با هزینه‌ای اندک، هزینه‌های نامتناسبی را به دشمنان خود تحمیل کنند.

او افزود: این پهپادها دشمن را مجبور می‌کنند موشک‌های رهگیر گران‌قیمت را برای مقابله با پهپادهای ارزان مصرف کند، قدرت خود را به نمایش بگذارند و فشار روانی مداومی بر جمعیت غیرنظامی ایجاد کنند.

گزارش‌های دولت آمریکا شاهد-۱۳۶ را یک پهپاد تهاجمی یک‌طرفه (انتحاری) توصیف می‌کنند که توسط نهادهای ایرانی مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تولید می‌شود.

به گفته بهنام بن طالب‌لو، مدیر برنامه ایران در بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، این پهپادها در مقایسه با موشک‌های بالستیک:

• در ارتفاع پایین و با سرعت کم پرواز می‌کنند
• محموله انفجاری نسبتاً محدودی دارند
• عمدتاً برای اهداف ثابت استفاده می‌شوند

برآوردهای عمومی نشان می‌دهد هزینه هر پهپاد شاهد بین ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار است. در مقابل، موشک‌های بالستیک و کروز می‌توانند چندین میلیون دلار قیمت داشته باشند.

برای ایران که با تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت در دسترسی به تسلیحات پیشرفته مواجه است، این مزیت هزینه‌ای بسیار مهم محسوب می‌شود. در همین حال، سامانه‌های پدافند هوایی مورد استفاده کشورهای خلیج فارس و اسرائیل طبق اسناد بودجه وزارت دفاع آمریکا بین سه تا ۱۲ میلیون دلار برای هر موشک رهگیر هزینه دارند.

این اختلاف هزینه مسئله‌ای جدی ایجاد می‌کند: سامانه‌های دفاعی تعداد محدودی موشک دارند و هر هدفی که رهگیری می‌شود به معنای مصرف یک دارایی ارزشمند است.

جنگ فرسایشی

به گفته تحلیلگران، در یک جنگ فرسایشی ایران می‌تواند از این پهپادها برای فرسوده کردن پدافند هوایی دشمن استفاده کند و راه را برای حملات مخرب‌تر باز کند.

بزیلچیک می‌گوید: منطق این راهبرد آن است که ابتدا پهپادها مصرف شوند و موشک‌های بالستیک برای مراحل طولانی‌تر جنگ حفظ شوند.

او اضافه کرد توانایی ایران برای ادامه استفاده گسترده از پهپادها به میزان ذخایر، امنیت زنجیره تأمین و حفاظت از سایت‌های تولید بستگی دارد.

ایالات متحده مدت‌هاست تلاش می‌کند تولید شاهد-۱۳۶ را مختل کند و اخیراً تحریم‌های جدیدی علیه تأمین‌کنندگان قطعات در ترکیه و امارات وضع کرده است. با این حال، تجربه روسیه نشان داده است که چنین پهپادهایی حتی در شرایط جنگ و تحریم نیز می‌توانند در مقیاس گسترده تولید شوند.

سلاحی جدید در میدان نبرد مدرن؟

پهپاد شاهد-۱۳۶ نخستین بار حدود سال ۲۰۲۱ معرفی شد و پس از استفاده روسیه از آن در تهاجم به اوکراین در سال ۲۰۲۲ توجه جهانی را جلب کرد. از آن زمان، کرملین هزاران فروند از این پهپادها دریافت کرده و حتی تولید آن‌ها را بر اساس نقشه‌های ایرانی آغاز کرده است.

برخی تحلیلگران معتقدند ایران نیز از تجربه میدانی روسیه در استفاده از این پهپادها بهره برده و تغییراتی مانند:

• آنتن‌های ضد اختلال
• ناوبری مقاوم در برابر جنگ الکترونیک
• کلاهک‌های جدید

را در آن اعمال کرده است.

این کلاهک‌ها معمولاً ۳۰ تا ۵۰ کیلوگرم مواد منفجره حمل می‌کنند و به‌ویژه در حملات دسته‌جمعی می‌توانند بسیار مخرب باشند. نسخه‌های پیشرفته آن‌ها نیز بردی تا حدود هزار و ۹۰۰ کیلومتر دارند.

مایکل کانل، متخصص خاورمیانه در مرکز تحلیل‌های دریایی، می‌گوید این پهپاد آن‌قدر مؤثر بوده که آمریکا آن را مهندسی معکوس کرده و نسخه خود را ساخته است.

فرماندهی مرکزی آمریکا نیز اعلام کرده در حملات اخیر علیه ایران برای نخستین بار از پهپادهایی با الگوی شاهد در نبرد استفاده کرده است.

روش‌های مقابله

با تبدیل شدن پهپادهای تهاجمی بدون سرنشین به بخشی ثابت از میدان نبرد مدرن، روش‌های مقابله با آن‌ها نیز در حال تکامل است.

اوکراین اخیراً تلاش کرده رهگیرهای ارزان را توسعه دهد.

گزارش‌ها حاکی است پنتاگون و دست‌کم یک دولت منطقه دست به دامان اوکراین شده اند و در حال مذاکره برای خرید رهگیرهای ارزان اوکراینی هستند.

انتهای پیام/