به گزارش خبرنگار علم و فناوری ایسکانیوز؛ مرکز تحقیقات هستهای «نقب شیمون پرز» که پیشتر با نام «مرکز تحقیقات هستهای نقب» شناخته میشد و گاهی به طور غیررسمی «راکتور دیمونا» نامیده میشود، یک تأسیسات هستهای اسرائیلی است که در صحرای نقب و در حدود ۱۳ کیلومتری جنوب شرقی شهر دیمونا قرار دارد. ساخت این مجموعه در سال ۱۹۵۸ آغاز شد و راکتور هستهای آب سنگین آن در فاصله زمانی بین سالهای ۱۹۶۲ تا ۱۹۶۴ به بهرهبرداری رسید.
اسرائیل ادعا میکند که این راکتور و تأسیسات تحقیقاتی برای «اهداف عمومی پژوهش در علوم اتمی» استفاده میشود، اما این راکتور در تولید مواد هستهای مورد استفاده در برنامه تسلیحات هستهای اسرائیل نقش داشته است. گمان میرود اسرائیل تا سال ۱۹۶۷ نخستین سلاحهای هستهای خود را تولید کرده باشد و برآورد میشود که بین ۸۰ تا ۴۰۰ سلاح هستهای در اختیار داشته باشد. این راکتور یک نیروگاه برق غیرنظامی نیست و برق به شبکه سراسری اسرائیل منتقل نمیکند.
اطلاعات مربوط به این تأسیسات همچنان بهشدت محرمانه باقی مانده و اسرائیل سیاستی موسوم به «ابهام راهبردی» را دنبال میکند؛ به این معنا که نه داشتن سلاح هستهای را تأیید میکند و نه آن را رد میکند. این در حالی است که اسرائیل در حال حاضر از امضاکنندگان معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) نیست.
گزارش شده که اسرائیل در ژانویه ۱۹۶۵ این مرکز را برای بازرسی آمریکا باز کرد و این بازرسیها تا سال ۱۹۶۹ ادامه داشت. حریم هوایی بالای تأسیسات دیمونا برای همه هواپیماها بسته است و منطقه اطراف آن بهشدت حفاظت شده و حصارکشی شده است. در جریان جنگ ۶ روزه، یک موشک اسرائیلی یک جنگنده داسو اوراگان نیروی هوایی این کشور را که به طور ناخواسته بر فراز دیمونا پرواز کرده بود، سرنگون کرد.
منظور از جنگ ۶ روزه یک جنگ کوتاه، اما بسیار سرنوشتساز میان اسرائیل و چند کشور عربی بود که از پنجم تا ۱۰ ژوئن ۱۹۶۷ طول کشید. درگیری میان اسرائیل از یک طرف و مصر، سوریه و اردن از طرف دیگر شکل گرفت. اسرائیل حملهای پیشدستانه به نیروی هوایی مصر انجام داد و بخش بزرگی از آن را در همان ساعات اول نابود کرد.
نام این مرکز هستهای در اوت ۲۰۱۸، به شیمون پرز، رئیسجمهور و نخستوزیر پیشین رژیم، تغییر یافت.
در مارس ۲۰۲۶، ایالات متحده در جریان جنگ ایران ۲۰۲۶ با استفاده از بمبهای سنگرشکن به تأسیسات هستهای نطنز حمله کرد. در پاسخ، ایران دیمونا را هدف قرار داد که در نتیجه آن دستکم ۱۰۰ نفر زخمی شدند. ایران اعلام کرد که هدف این حمله، تأسیسات دیمونا بوده است.
بازرسیها
زمانی که جامعه اطلاعاتی ایالات متحده در اوایل دهه ۱۹۶۰ به ماهیت واقعی این تأسیسات پی برد، دولت آمریکا از رژیم صهیونیستی خواست با انجام بازرسیهای بینالمللی موافقت کند. اسرائیل این درخواست را پذیرفت، اما به این شرط که بازرسان از سوی خود آمریکا باشند، نه آژانس بینالمللی انرژی اتمی. و جالبتر اینکه اسرائیل از زمان تمامی بازرسیها از قبل مطلع باشد!
بر اساس اسناد از طبقهبندی خارج شده مربوط به دولت لیندون جانسون، رژیم اسرائیل در ژانویه ۱۹۶۵ تأسیسات دیمونا را برای بازرسی آمریکا گشود.
گفته شده است که از آنجا که اسرائیل از زمانبندی بازدید بازرسان اطلاع داشت، توانست تولید مخفیانه سلاحهای هستهای را پنهان کند و با نصب دیوارهای موقت و تجهیزات فریبنده پیش از هر بازرسی، بازرسان را گمراه سازد.
در نهایت، بازرسان به دولت آمریکا گزارش دادند که این بازرسیها به دلیل محدودیتهایی که اسرائیل در دسترسی به بخشهای مختلف تأسیسات اعمال میکند، عملاً بیفایده است. تا سال ۱۹۶۹، آمریکا به این باور رسیده بود که اسرائیل ممکن است به سلاح هستهای دست یافته باشد و در همان سال بازرسیها را متوقف کرد.
گزارشهای مربوط به نقض حریم هوایی تأسیسات
گزارش شده است که پیش از جنگ ۶ روزه در سال ۱۹۶۷، هواپیماهای جت ناشناس بر فراز این مجتمع راکتوری پرواز کردهاند. در آن زمان تصور میشد این هواپیماها از نوع میگ-۲۱ نیروی هوایی مصر باشند، هر چند یک کتاب جنجالی در سال ۲۰۰۷ ادعا کرده که این هواپیماها در واقع میگ-۲۵های شناسایی شوروی بودهاند.
در همان جنگ، یک جنگنده اسرائیلی که در جریان حملهای بر فراز اردن آسیب دیده بود، پس از ورود به حریم این تأسیسات، توسط پدافند هوایی محافظ آن سرنگون شد و خلبان آن، کاپیتان یورام هارپاز، کشته شد.
تولید سلاحهای هستهای
گمان میرود تولید در مقیاس کامل کلاهکهای هستهای از سال ۱۹۶۶ آغاز شده باشد و نیروهای دفاعی اسرائیل تا سال ۱۹۶۷ حداکثر ۱۳ کلاهک هستهای عملیاتی در اختیار داشتهاند.
افشاگریهای تکنسین سابق دیمونا
در سال ۱۹۸۶، مردخای وانونو، تکنسین سابق دیمونا، به بریتانیا گریخت و جزئیات برنامه تسلیحات هستهای اسرائیل را در اختیار رسانهها قرار داد. او کارکرد هر یک از ساختمانهای این مجموعه را توضیح داد و همچنین از وجود یک تأسیسات زیرزمینی فوقمحرمانه در زیر این مرکز پرده برداشت.
سرویس اطلاعاتی اسرائیل (موساد) مأموری به نام شریل بنتوف (با نام خانوادگی پیشین هانین) را اعزام کرد که وانونو را فریب دهد و به ایتالیا بکشاند؛ جایی که او توسط مأموران موساد بازداشت و با یک کشتی باری به اسرائیل منتقل شد.
دادگاهی در اسرائیل او را به صورت محرمانه به اتهام خیانت و جاسوسی محاکمه و به ۱۸ سال زندان محکوم کرد.
در زمان بازداشت وانونو، روزنامه تایمز گزارش داد که اسرائیل تا سال ۱۹۸۶ مواد لازم برای حدود ۲۰ بمب هیدروژنی و ۲۰۰ بمب شکافتی را در اختیار داشته است.
در اوایل سال ۲۰۰۴، وانونو از زندان آزاد شد، اما تحت محدودیتهای شدید قرار گرفت؛ از جمله محرومیت از دریافت گذرنامه، محدودیت در آزادی تردد و محدودیت در ارتباط با رسانهها. از زمان آزادی، او چندین بار به دلیل نقض شرایط آزادیاش مجدداً بازداشت و متهم شده است.
مرکز تحقیقات هستهای دیمونا: قلب برنامه هستهای اسرائیل
مرکز تحقیقات هستهای دیمونا یکی از حساسترین و محرمانهترین تأسیسات هستهای اسرائیل به شمار میرود که راکتور آب سنگین آن بین سالهای ۱۹۶۲ تا ۱۹۶۴ به بهرهبرداری رسید.
تولید پلوتونیوم و برنامه تسلیحات هستهای
مهمترین هدف دیمونا تولید پلوتونیوم از طریق راکتور آب سنگین است. پلوتونیوم تولیدی ماده اولیه اصلی ساخت بمبهای هستهای اسرائیل به شمار میرود. بر اساس برآوردها، تولید گسترده کلاهکهای هستهای از اواخر دهه ۱۹۶۰ آغاز شد و اسرائیل تا سال ۱۹۶۷ حداقل ۱۳ کلاهک عملیاتی در اختیار داشته است. گمان میرود که در حال حاضر اسرائیل بین ۸۰ تا ۴۰۰ سلاح هستهای در اختیار داشته باشد.
تحقیقات هستهای و علوم اتمی
اسرائیل رسماً اعلام میکند که این تأسیسات برای پژوهشهای صلحآمیز علمی ساخته شده است، اما در واقع تحقیقات هستهای دیمونا عمدتاً جنبه پشتیبانی از برنامه تسلیحات هستهای داشته است. مرکز دیمونا از زمان افتتاح تاکنون نقش محوری در تولید مواد شکافتپذیر، توسعه تسلیحات هستهای و تحقیقاتی، و حمایت از برنامه دفاعی و موشکی اسرائیل داشته است. به همین دلیل، این تأسیسات به هدف اصلی ایران در کارزار مقابله به مثل تبدیل شده است.
فعالیتها شامل موارد زیر است:
پژوهش روی سوخت راکتورها و تکنولوژیهای جداسازی مواد شکافتپذیر
توسعه روشهای ایمنی هستهای و مدیریت مواد پرتوزا
آزمایشهای پشتیبانیکننده از برنامه موشکی و دفاعی
توسعه فناوریهای استراتژیک
برخی ساختمانها و آزمایشگاهها در دیمونا به توسعه فناوریهای پیشرفته اختصاص داشتهاند که کاربرد نظامی و استراتژیک داشتهاند، از جمله فناوریهای مرتبط با صنایع دفاعی، موشکی و پیشرفته.
تأسیسات زیرزمینی و فوقسری
زیر مرکز تحقیقات مجموعهای از تأسیسات زیرزمینی فوقسری وجود دارد. این تأسیسات شامل سالنهای تولید و ذخیره مواد هستهای برای برنامه تسلیحات و تجهیزات مرتبط با امنیت و نگهداری مواد شکافتپذیر بوده است.
عدم تولید برق برای شبکه عمومی
دیمونا برخلاف نیروگاههای هستهای معمول، برق تولیدی خود را به شبکه سراسری اسرائیل منتقل نمیکند و کل فعالیت آن صرفاً تحقیقاتی و نظامی است.
نگرانیهای ایمنی
نگرانیهایی درباره ایمنی این راکتور که بیش از ۵۵ سال عمر دارد گزارش شده است. در سال ۲۰۰۴، به عنوان یک اقدام پیشگیرانه، مقامات اسرائیلی قرصهای یدید پتاسیم را میان هزاران نفر از ساکنان مناطق اطراف توزیع کردند تا در صورت انتشار ید-۱۳۱ رادیواکتیو مورد استفاده قرار گیرد.
حملات گزارش شده
گزارشهای رسانهای حاکی از آن بود که در ژانویه ۲۰۱۲، کمیسیون انرژی اتمی اسرائیل تصمیم گرفته به طور موقت راکتور را تعطیل کند و دلیل اصلی این تصمیم، آسیبپذیری سایت در برابر حمله احتمالی از سوی ایران عنوان شده بود.
در اکتبر و نوامبر ۲۰۱۲، گزارش شد که حماس موشکهایی به سمت دیمونا و یا مرکز تحقیقات هستهای نقب شلیک کرده است.
در ژوئیه ۲۰۱۴، حماس بار دیگر به سمت مناطق اطراف این راکتور راکت شلیک کرد. در هیچ یک از این حملات، تأسیسات آسیب ندید.
در آوریل ۲۰۲۱، یک موشک زمین به هوای سوری در نزدیکی این منطقه فرود آمد.
اسناد از طبقهبندی خارج شده
در آوریل ۲۰۱۶، آرشیو امنیت ملی آمریکا اسناد متعددی از سالهای ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰ را از حالت محرمانه خارج کرد که شامل ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا درباره تلاشهای اسرائیل برای پنهانسازی هدف و جزئیات برنامه هستهای خود بود.
مقامات آمریکایی که در مذاکرات با نخستوزیر وقت، دیوید بنگوریون، و دیگر مقامهای اسرائیلی حضور داشتند، معتقد بودند که این کشور درباره اهداف خود برای ساخت سلاح هستهای «پوشش نادرست» ارائه میدهد.
هدف قرار دادن مرکز تحقیقات دیمونا توسط ایران
ایران در تلافی حمله به تأسیسات هستهای نطنز، دیمونا و عراد را هدف قرار داد و بیش از ۱۰۰ نفر را زخمی کرد.
نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، دیشب را «شبی دشوار برای اسرائیل» خواند و به اصطلاح خود قول داد که به حمله علیه ایران ادامه دهد، جایی که حملات مشترک آمریکا و اسرائیل از ۲۸ فوریه تاکنون بیش از هزار و ۵۰۰ نفر از جمله دستکم ۲۰۰ کودک را کشتهاند.
حملات پیشین ایران به موسسه وایزمن
قبلاً ایران به مؤسسه علمی و پژوهشی وایزمن نیز حمله کرده بود، که از نظر اهمیت و کارکرد مشابه مرکز تحقیقات هستهای دیمونا بود. مؤسسه وایزمن، که در شهر رئوفنای اسرائیل واقع شده، یک مرکز پیشرفته تحقیقاتی است که به پژوهشهای بنیادی و کاربردی در زمینههای بیولوژی، شیمی، فیزیک و فناوریهای نوین اختصاص دارد. این مؤسسه نقش مهمی در توسعه دانش هستهای، زیستفناوری و علم مواد اسرائیل داشته و با همکاری دانشگاهها و پژوهشگران بینالمللی فعالیت میکند.
مؤسسه وایزمن در پروژههای مرتبط با انرژی هستهای، بهبود فناوریهای پزشکی و توسعه فناوریهای پیشرفته مورد استفاده در صنایع استراتژیک نقش داشته است. حمله ایران به این مؤسسه، مشابه هدفگیری دیمونا، بخشی از کارزار مقابله به مثل در منطقه و واکنش به حملات اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران محسوب میشود.
این اقدام نشان میدهد که ایران در جریان مناقشات هستهای، اهداف مرتبط با پژوهشهای هستهای و مراکز حساس علمی اسرائیل را به عنوان اهداف استراتژیک خود شناسایی کرده است، به گونهای که همزمان با حمله به تأسیسات عملیاتی، اهداف تحقیقاتی و علمی نیز در مرکز توجه قرار دارند.
انتهای پیام/
نظر شما